Het begint al heel vroeg als kinderen thuis lekker bij hun ouders op schoot of op de bank - leunend tegen een ouder - worden voorgelezen. Dan leren ze al dat taal geschreven staat, woorden zinnen maken en taal betekenis heeft. Daarnaast laat die taal zien dat het plezier geeft en iets oplevert.
Op de basischool of wellicht al op een peuterspeelzaal wordt dit proces voortgezet door langzaam maar zeker de bewustwording van letters en klanken zichtbaar en hoorbaar te maken. Hun eigen naam bestaat uit letters, maar ook de wereld om hen heen bestaat daaruit. De nieuwsgierigheid wordt bevredigd als ze de letters die ze zien ook een betekenis kunnen geven. Fonemisch bewustzijn is het bewust worden van die klanken die aan letters toebehoren en waarvan woorden gemaakt worden. Die woorden hebben betekenis. Met die woorden kunnen zinnen gemaakt worden, zodat er een verhaal, een uitleg, een recept of een gedicht ontstaat.
Doorgaans is groep 3 het jaar waarin het aanvankelijk leesproces op gang komt. Sommigen hebben het lezen al eerder geleerd. In Finland begint men een jaar later. Het is een gevoelige periode waarin leerlingen de leesstrategieen makkelijk oppikken. Voor een leerkracht - en ik spreek uit ervaring - een lust om te zien hoe leerlingen na de eerste hak- en plakoefeningen hun eerste nieuwe woordjes kunnen lezen en ontdekken dat er nog veel meer is. Het ene kind houdt van verhalen, een ander meer van informatieve boeken. Het maakt niet uit. Leerlingen moeten kunnen genieten van het lezen, want zo gaan ze meer leeskilometers maken en versnelt hun leestempo. Door het hogere tempo worden de mogelijkheden van het lezen groter en kunnen er weer leukere boeken worden gekozen.
In de groepen 1/2, maar eigenlijk al eerder thuis of op de peuterspeelzaal, worden er al verhalen voorgelezen en daarover vragen gesteld. Wanneer je daar samen over doorpraat wordt het begrijpend luisteren gestimuleerd. Vanaf de tweede helft van groep 3 komt er ook begrijpend lezen aan te pas. Welke zin hoort bij bij welk plaatje en wat is het gevolg in een verhaaltje.
Zo wordt in de basisschool het technisch lezen, het leesplezier en het begrijpend lezen gestimuleerd en goed begeleid om van de leerlingen goede lezers en enthousiaste lezers te maken. Lezers die steeds beter begrijpen wat er wordt bedoeld.
Het lezen komt in elk ander vak en elk ander onderdeel in je leven terug. Kijk op school maar eens naar de redactiesommen in de rekenles en de zaakvakken. Ook bij onderzoeken, werkstukken maken en presenteren hebben leerlingen de geschreven nodig om te lezen en zelf te verwerken. Later gaat dat nog verder als leerlingen andere talen leren, technische vakken krijgen en verder gaan op een beroepsopleiding of studie.
In het dagelijks leven is het fijn om de ondertiteling te kunnen lezen. Ik weet nog dat ik als kind niet snel genoeg kon lezen en de zin van de ondertiteling al weg was, coordat ik hem had gelezen. Dat voelt niet fijn, zelfs heel frustrerend, want lezen is één ding, het begrijpen en het verhaal volgen is zo niet nog belangrijker. Een recept lezen en van daaruit een maaltijd bereiden, een handleiding lezen en begrijpen hoe een apparaat werkt, de krant waarin het actuele nieuws uitvoerig wordt beschreven en niet in de laatste plaats de vele spannende boeken die de fantasie van iedereen aanwakkert.Als kind van de toen nog lagere school, herinner ik me dat ik boeken voor mijn neus kreeg om te gaan stil lezen. Het boek had een bruine kaft, mocht ik niet zelf uitkiezen en had - en dat was nog het ergste - een achterhaalde spelling. Menschen met sch en zoo met dubbel oo. Ik deed dan altijd alsof ik zal te lezen, maar deed intussen niks. Ik vond er niks aan. Dat heeft bij mij een aversie tegen het lezen teweeg gebracht, dat ik gelukkig ruimschoots heb ingehaald.
Het is daarom zo ongelooflijk belangrijk dat er al op jonge leeftijd geinvesteerd wordt in het ontdekken van letters, het leren lezen, maar vooral dat lezen leuk is. Aantrekkelijk. Leer het lezen op vele verschillende manieren aan. Daarbij kan de digitale wereld ondersteunend zijn en voordelen hebben, maar er gaat toch niets boven het heerlijk op de bank wegkruipen met een papieren boek.
