Schoolleiders gezocht of schoolleiders verkocht?

Geachte minister Slob, geachte Tweede Kamerleden,

Het onderwijs is boeiend

Schoolleiderstekort is groeiend.

Directievacatures groeien, met meer dan 700 fte,

Leerkrachten vinden, het valt niet mee.

We willen niet zeuren,

maar er moet iets gebeuren!

Tekorten in het onderwijs zijn desastreus

U stelt ons geen andere keus

Wij staan voor kwaliteit

En voor continuïteit

Leerlingen verdienen goed onderwijs

Medewerkers (alle!) verdienen een goede prijs

Goede schoolleiders, OOPers en leraren

Nee, u kunt niet voor u uit blijven staren.

Het achterblijven van erkenning

Zonder enige verwenning

geactualiseerde arbeidsvoorwaarden voor directeuren,

Het moet nu toch echt gebeuren

vastgelegd in een nieuwe CAO,

Ik breng u toch niet van uw apropos?

Ons mooie beroep aantrekkelijk maken en te houden

Geeft ons een gevoel van cum laude

Passende positionering, 

Arbeidsvoorwaarden en facilitering

Zijn nodig, de tering naar de nering?

Hoge taakbelasting en grote verantwoordelijkheid

Moeten beloond worden met aandacht en gerechtigheid

Budget hiervoor moet vanzelfsprekend zijn.

Dit zeg ik zonder enig venijn.

Mijn eis namens alle directeuren

Die blijven zoeken en speuren

Is op zeer korte termijn:

• een nieuwe CAO PO afgesloten wordt waarin de geactualiseerde functiebeschrijvingen voor directeuren zijn opgenomen.

Waarin de directies weer tot hun recht komen.

Met nieuwe salarisschalen (zoals D11, D12 en D13 en A10, A11 en A12)

Waarbij u loon naar arbeid kunt betalen

• het oplopende tekort aan schoolleiders serieuze aandacht krijgt

En u niet de gesprekken maar aan elkaar rijgt

En hoopt dat men wel zwijgt

In oplossingen investeren

En het onderwijs weer goed beheren

Ik hoop dat u nu naar behoud van onderwijs neigt

• de werkdruk ook voor schoolleiders

Wordt teruggedrongen met neerwaartse glijders

• een noodpakket aan investeringen

 beschikbaar komt voor onderwijslegeringen

We hebben nog niet alles gehad,

Ik wil op langere termijn dat:

• In samenspraak met schoolleiders een stevige agenda tot stand komt 

Voor het positioneren en faciliteren van schoolleiders;

En niet dat u achter uw bureau gromt

Met zoethoudertjes en afleiders

• Onderwijs wordt gepositioneerd als belangrijke maatschappelijke en economische factor 

Net zoals een boer met akkerland en een goed uitgeruste tractor

Aandacht en investeringen krijgen die nodig zijn

Voor de toekomst van onze kinderen, van mijn en dijn

• Er een meerjarige investeringsagenda voor de sector komt die perspectief biedt 

En die het nodige nuttige en aangename daadwerkelijk ziet

Om personeel te kunnen behouden (ontwikkeling en doorstroom) en aan te trekken (instroom).

Het begint te lekken, nu toch echt van de gekken

De politiek is aan zet.

Wij gaan rond met de pet.

Wilt u een ramp voorkomen,

Zult u over de brug moeten komen

extra investeren

in funderend onderwijs

Is leren beheren

En dat heeft een prijs

Onomkeerbaar

onontkoombaar!

Hanneke de Frel, schoolleider

Octantschool Vlinderboom

Pijnacker

Wel of geen werkdruk?

"Ik vind het onzin om over werkdruk te praten. Zonde van de tijd. Hoe kunnen leerkrachten nu werkdruk ervaren? In de afgelopen drie maanden hebben ze al een maand vakantie." Dit vertelde een collega mij in de afgelopen week. Ik was perplex en zei "Ik ben het niet met je eens", waarop de collega zei: "Dat mag." En dat was dat. Of niet?

Actie.

"PO in actie" voor beter salaris en meer handen in de klas. Vele leraren, maar ook schoolleiders en besturen scharen zich hierachter. Maar toch niet allemaal. Zo las ik dat een schoolbestuurder het ook niet eens was met deze actie. Diegene zal ongetwijfeld een beter salaris krijgen, maar hoe komt het dat er toch schoolleiders en bestuurders zijn, die niet geloven in de hoge werkdruk van het onderwijs?

Doen zij iets wat ik nog niet zie?

Ik vraag me af of dit ligt aan het zich kunnen verplaatsen in het werk van de leerkracht of dat er toch zaken zijn die anders kunnen, anders moeten en die ik (nog) niet zie. Dan hoor ik dat uiteraard graag, want ik wil graag leren hoe we het beter kunnen doen.

Het werk van een leerkracht.

Leerkracht-zijn nu of 20, 30 jaar geleden is een groot verschil. Naar mate de tijd vorderde is het onderwijs kwalitief verbeterd. We weten meer hoe we onze plannen in doelen moeten omzetten en hoe de analyses achteraf wordt opgevolgd door nieuwe acties. Er is meer bekend over opbrengstgericht werken, handelingsgericht werken en we begrijpen beter hoe we leerlingen met opvallend gedrag verder kunnen helpen. Passend onderwijs laat steeds meer bijzondere zorg binnen de basisschool. Dit stelt hoge eisen aan een leerkracht. Daar komt bij dat er veel verantwoording moet worden afgelegd hoe je leerlingen volgt, wat je doet, wat werkt wel en wat werkt niet, analyses van de toetsen, bijhouden welk gedrag een leerling laat zien en wat het beste werkt, extra instructie voor een andere leerling, aangepast werk uitzoeken en ga zo maar door. Dit vergt veel van de leerkracht, die ook vaak na schooltijd gesprekken voert met bezorgde ouders, werk nakijkt en voorbereidingen treft en twee of drie keer per jaar rapporten maakt en ook daarover opnieuw gesprekken voert. 

CAO

Al dit werk zit natuurlijk in een prachtige CAO, waarin de uren die een leerkracht werkt, maar ook de invulling van die uren allemaal zijn uitgeschreven. De normjaartaak waarin precies staat wat jouw werktijdfactor is en wanneer je op studiedagen terug moet komen. Een mooi sluitend papieren document.

De werkzaamheden die in de vorige alinea zijn beschreven vallen onder de opslagfactor.  Ca. 40% van de lesgebonden tijd valt binnen de opslagfactor. Daarnaast zijn er taken c.q. commissies die elke leerkracht moet doen.

Passie en werkplezier

Naast al het werk is een intrinsieke motivatie waarom een leerkracht ooit het onderwijs is ingegaan de drijfveer om in het onderwijs te blijven werken. Hij geniet van het uitleggen, hij vindt het heerlijk om kinderen te zien groeien en ontwikkelen, hij wil leerlingen graag een stapje verder brengen en ze gelukkig zien. Hij bouwt relaties op met zijn leerlingen, ouders en met collega's, hij blijft leren en zichzelf ontwikkelen. De leerkracht gaat mee met zijn (digitale) tijd en zorgt voor rijke leeromgeving.  

Wel of geen werkdruk?

Werkdruk is een ervaring waarbij je werkdruk voelt en de werkstress groter is dan het werkplezier. De balans is zoek. Als er veel werk is, er hoge eisen worden gesteld, je voortdurend meer moet kunnen, gedifferentieerder moet werken, extra zorgleerlingen met arrangement in je groep hebt, grote groepen moet begeleiden, dan begrijp ik dat de rek er op een gegeven moment toch uit is. Wat zou die leerkracht dan anders moeten doen?

Ik kan wel wat tips bedenken:

Schoolwerk samen doen en zorgen delen.

Ontspannen tussen de middag.

Effectief werken voor en na schooltijd.

Tips delen hoe jij je werkplezier vast houdt.

Als team naar buiten treden.

Professionaliteit vergroten.

Verantwoordelijkheid dragen.

Elkaar helpen als iets moeilijk is of als er tijd tekort is.

Zomaar een paar mogelijkheden om te zorgen dat het werkplezier groter is dan de werkdruk die je ervaart. Is er dan geen werkdruk?

Uitdaging

Ik daag diegenen die zeggen dat er geen werkdruk is in het primair onderwijs, uit om een maand of zelfs een heel schooljaar een groep onder zijn of haar hoede te nemen. Het werk ervaren. Overvallen worden door onvoorziene omstandigheden. Gedegen instructie geven. Analyses doen. Differentiëren. Zorgen voor goed onderwijs met een pakkende inleiding. Coöperatieve werkvormen toepassen, zodat de betrokkenheid het grootst is. Extra instructie geven aan de opvallende leerlingen. Omgaan met moeilijk gedrag. Extra leerlingen opvangen als er geen invaller is bij ziekte. Overleggen met de intern begeleider. Registreren. Commissiewerk doen. Voel de verantwoordelijk van de leerkracht, waarbij elke dag, zelfs elk uur van de dag anders is. Een leerkracht staat voortdurend voor keuzes.

Laat diegenen die zegt dat er geen werkdruk is de leerkrachten en mij vertellen hoe zij de werkdruk en het werkplezier in een goede balans houden. Wat of wie hebben leerkrachten nodig om die balans goed te houden en toch uitstekend werk af te leveren? Hoe kunnen zij dit voor elkaar krijgen? Doe het eens voor. Ik ben benieuwd.

Werkdruk bij schoolleiders

Dit is een reactie op het artikel “Werkdruk bij schoolleiders” uit Direct (van CNV Schoolleiders) van februari 2017.

Het is goed om data te verzamelen om zaken vast te stellen en vervolgens om te bekijken welke conclusies hieruit getrokken kunnen worden en welke acties nodig zijn. Tot zover geen probleem.

In het artikel mis ik de totale input om dit artikel te kunnen schrijven, laat staan om hieruit al conclusies te trekken over jongere en oudere directeuren PO, over werkdruk, over het werk van de directeuren, over het gebied waar men werkt, over de grootte van een school en over bijvoorbeeld de verschillende taken die bij elke directeur toch andere accenten zal hebben. Dat laatste heeft te maken met een bestuur waar een directeur aan verbonden kan zijn of is het een eenpitter, maar ook het gebied en welke problematiek daar speelt. Hoe groot is een school?

Het is prima om verschillende aspecten te benoemen, maar wees voorzichtig met conclusies ten aanzien procenten en belicht alle zaken die langskomen bij een directeur van een basisschool.

    Enquête

Allereerst is de enquête ingevuld door 142 directeuren. Dit is nog geen 2% van het totaal aantal directeuren PO(142 van 8500 is 1,67%). Natuurlijk hoeven niet alle directeuren een enquête te hebben ingevuld wil deze de doelgroep vertegenwoordigen, maar is er een doorsnee directeurengroep benaderd? De enquête zal zijn ingevuld door diegenen die hiervoor tijd hebben gevonden en genomen en die hiervan het nut hebben ingezien. Mijns inziens zullen jonge en/of ICT-vaardige directeuren dit sneller invullen dan anderen.

    Data

Er worden feiten genoemd, waarvan ik de data niet goed kan overzien. Er wordt gesteld dat jongere directeuren (directeuren met minder ervaring of ook daadwerkelijk jonger in leeftijd, ook nog interessant) minder last hebben van werkdruk dan oudere ervaren directeuren, omdat ze dit minder vaak noemen. Hoeveel van de 142 waren jongere directeur en hoeveel meer ervaren?

Is een directeur van 50, die minder ervaring heeft als directeur, maar weer meer ervaring als leerkracht of intern begeleider nu juist een ervaren directeur of niet?

    Onderwerpen uit de enquête

Dan zitten er mijns inziens vragen tussen die met de werkdruk van een schoolleider minder te maken hebben. Een grotere druk op kinderen en het toetsen wordt als werkdruk ervaren, maar dit heeft een indirect effect op een schoolleider, dit is meer ten laste van een leerkracht. Dat zelfde geldt voor de stelling “Ik zit nog meer vast aan methodes en heb weinig ruimte om zelf invulling te geven aan lessen” Dit zijn zaken die bij de leerkracht horen.

Wat zijn zaken waar een schoolleider mee te maken krijgt?

-        Onderwijskundige veranderingen (en deze lijken de laatste jaren sneller te gaan, neem alleen al het digitale tijdperk) en ontwikkelingen(21^ste eeuwse vaardigheden)

-        Passend Onderwijs (de gesprekken die hierbij horen, regelen van personele bezetting hiervoor en het opvangen van leerkrachten waarbij dit gewoon echt niet lukt, de tekortkomingen van een reguliere basisschool waarbij vooral het gedrag een grote impact heeft op een groep)

-        Personeel (CAOregeling, zorgen voor je personeel, formatie, maar ook zorgen voor hun ontwikkeling en natuurlijk ziekte en vervanging wat echt een nijpend probleem is op dit moment),

-        Financiën(de verantwoordelijkheid van alle uitgaven, bestellingen, …)

-        Resultaten(en de manier waarop met data wordt omgegaan is gelukkig aan het veranderen)

-        Contact met ouders(ouders te woord staan als zij er niet uitkomen met de leerkracht, maar ook bij de MR)

-        Onderhoud gebouw,

-        Het voldoen aan vele regels (bijvoorbeeld schoolplan, schoolgids, brandbeveiliging, speeltoestellencontrole, …)en verantwoording afleggen aan inspectie en bestuur,

-        Veel zaken die tussendoor komen, zoals het opvangen van een groep, waarbij de leerkracht is ziek gemeld, de telefoontjes van ouders die later komen om hun kind te halen of een kind ziek te melden, nieuwsbrieven, website, leerplicht en ongeoorloofd verzuim, een boze ouder die het niet met je eens is, een vernieling waarbij aangifte en reparatie tijd kosten, de schoonmaak en alle perikelen daar omheen, contacten met de BSO en de buurschool, contacten met de gemeente, etc.

De meeste punten die hierboven genoemd worden, heb ik in de vragenlijst toch echt gemist. Dat is jammer. Het beroep schoolleider is veelomvattend en misschien ben ik zelfs wel iets vergeten.

    Werkdruk en werkstress

Het is goed om de werkdruk van schoolleiders aan de kaak te stellen. Het is wel belangrijk om dit onderzoek goed aan te pakken vanuit verschillende thema’s en daarbij de leeftijden en ervaringen mee te nemen en wellicht ook de grootte van een school en de streek waar men vandaan komt. Dan pas kun je daaruit de juiste conclusies trekken.

De conclusie van het artikel klinkt dan ook erg mager. Dat het een complex probleem is en dat de meningen verschillend zijn wat werkplezier en werkdruk oplevert, had zonder deze vragenlijst ook genomen kunnen worden. De actie die hierop volgt moet niet alleen liggen in het volgen van workshops of cursus die je zelf kunt doen, er ligt ook een taak bij het ministerie van onderwijs. Wat is nog haalbaar en waar slaat men de plank mis(neem bijvoorbeeld de cao en dan vooral de opslagfactor die niet toereikend is)?
Bovendien is er een verschil aan te geven tussen werkdruk (dat elke baan met zich mee brengt als je daar de inzet voor toont, lijkt mij) en werkstress. Bij werkstress is de balans niet goed. Dat moet worden aangepakt. Dan heb je het echt over de balans tussen privé en werk. Als deze structureel niet goed is, moet er iets veranderen.

    Fantastische intensieve baan

Tot slot wil ik als schoolleider van een hele leuke school in het westen van het land benadrukken dat ik een fantastische baan heb, waarbij het overzicht van de school en de ontwikkeling die deze school doormaakt enerzijds en het contact met leerlingen, leerkrachten, ouders maar ook met mijn bestuur en de mededirecteuren anderzijds een prachtig beroep met zich meebrengt. Een verbinding van mensen. Het is een intensieve afwisselende baan, die niet te omvatten is in 40 uur, en waarbij je niet om 17.00u. de deur achter je dicht trekt(denk maar aan een ziekmelding op zondag….). Dat vergt wat van een mens. Het is wel de basis die je kunt meegeven aan een gemeenschap van leerlingen, leerkrachten en ouders om te leren van het leven en ze daarin verder te kunnen helpen, maar waar ik ook dagelijks van leer om de school in goede banen te leiden en de goede dingen te doen.

Week uit het onderwijs deel 6 Vrijdag

Het is vandaag vrijdag de dertiende. Zou het een ongeluksdag worden? Ik geloof het niet. Vandaag is het Máximadag. Een dag waarop de leerkrachten hun verjaardag vieren.

Om 19.45u. rijd ik de straat in van de collega met de blessure. Hij staat al buiten klaar. Even onhandig met de hulpattributen en het loopgips stapt hij in en rijden we in de richting van Berkel. We kunnen vlot doorrijden op de N470. 
Op school aangekomen moet de traktatie voor de leerlingen worden verdeeld. Het is geregeld voor de minder mobiele collega. Fijn.
Telefoon. Een moeder. Een leerling uit groep 7 komt later. Ziekenhuisbezoekje verhindert op tijd te kunnen komen.
Met een goedemorgen links en rechts gris ik nog een stapeltje post weg om op mijn bureau te leggen. Ik zie een een leerkracht naar de ene deur verdwijnen en ik doe de deur van de hoofdingang open om een paar springende leerlingen binnen te laten. De een nog mooier verkleed dan de ander, van poltieagent, prinses tot een onherkenbare spiderman of brandweerman. Heerlijk om die blije trotse gezichtjes te zien. Ik wil iets zeggen tegen een vader over een moeder, ben ik gewoon haar voornaam kwijt. Even het geheugen opfrissen.
Een blond jongetje van de kleutergroep vertelt heel duidelijk hoe zijn zusje heet. Mooi, weet ik dat alvast. Moeder glimlacht.
Een nieuwe leerling stapt binnen. Ik stel me voor en loop mee naar groep 1c, om de leerling aan de leerkracht voor te stellen. Nou, met zo'n feestdag val je met de neus in de boter. Als de leerling nu maar niet denkt dat het altijd zo gaat.
Twee ouders komen met een aantal grote tassen de school in. "We zijn van de feestcommissie." Ze lopen door naar de onderbouw waar hun dochter naar groep 1/2a gaat. 
Even trainen op de jongste kinderen, die nog niet op school zitten. Dat is ... uhm... broertje of zusje van ... Mijn brein wordt weer lekker aan het werk gezet. Benieuwd wat professor Erik Scherder daarvan zou zeggen. Welk deel zou actief zijn? Binnenkort kunnen we weer van hem genieten.
Als het tijd is om de deuren te sluiten en ik terugloop via de aula wordt ik onderschept door de feestcommissie. Gewapend met een prachtig cadeau en een fototoestel wordt het moment door de vader vastgelegd, speciaal om dit blog te kunnen illustreren.
Een dankbaar gebaar wat ik met dank in ontvangst heb genomen. Samen met een vrolijk bloemetje. Gevolgd door de cadeautjes van verschillende anderen niet lesgevende medewerkers. Omdat er wat vrije dagen en studiedagen volgen, krijg ik de opdracht om de bloemetjes wat water te geven. De cadeautjes worden in het kamertje gezet. Leuk.
Wanneer de bel gaat sluit ik de deuren. Een enkeling loopt de trap nog af om snel naar buiten te gaan.
Telefoon. Mijn collega neemt op en verwerkt de informatie.
Tring tring. Een ouder is iets vergeten te brengen, ik laat haar binnen.
Dan geef ik de bloemetjes van de anderen alvast een slok water, kan ik dat in ieder geval niet vergeten.
Tring tring. Bezoek voor mij, mijn afspraak is er en ik ga in overleg. De telefoon die nu rinkelt kan ik dan met een gerust hart laten gaan.
In de pauze even langslopen bij geblesseerde leerkracht. Lukt alles nog? Prima. De leerlingen van die groep kunnen gelukkig veel zelf. 
De intern begelider komt binnen met een doos van een bekende bakker voor heerlijk geurende gevulde koeken. Mmmmm. Ik hoor dat er een collega met haar dochter langs is gekomen en pak koffie en koek bij de hand om haar even te vergezellen. Gezellig.
Dan volgt nog wat werk achter de computer. Wat mailverkeer beantwoorden, een verplichte vragenlijst, inscannen rekening, ondertekenen rekeningen, opruimen van documenten, post sorteren en reclame weggooien.
Tring tring. Een ouder komt binnen, vertelt dat hij een erg leuk gesprek heeft gehad en komt met zijn dochter een inschrijfformulier brengen. Wat leuk. Het meisje loopt al naar het tafeltje en wil (weer) spelen. Leerlingen en ouder welkom geheten en vertelt hoe het vervolg gaat.
Overleg met intern beleider over afspraak volgende week met andere school. Even goed uitdenken, 'good practices' verwoorden, uitzoeken waarom we het zo hebben gedaan en een kritische vraag bedenken.
Gegevens over nieuwe leerling doornemen. Bespreken van een ander onderwerp. Even goed over sparren. Beslissing nemen.
In de teamkamer voorstellen aan een vriendin van een collega, die samen iets gaan uitzoeken. Leg mijn spullen neer en ga mijn lunchbox met gezonde inhoud beneden ophalen.
Om 12.30u. belt er een ouder vanwege een bijzonder verlof aanvraag. Ik stop met eten. Prima. Ze komt nog even terug naar school om het formulier op te halen. Verder lunchen boven. Discussie over de uren van de CAO. Het blijft lastig in het onderwijs om te werken met een 40 urige werkweek. Meestal gaan leerkrachten later weg, maar vandaag kan het voor de meesten een vroegertje worden, wat betekent dat de tijd van 15.00u. vaak toch nog wel wordt gehaald. Hoezo tijd over?
Beneden nog een paar dingen afronden. Memo afmaken en versturen, zodat iedereen weer op de hoogte is. 
Dan rinkelt de telefoon. KRO radio over de naam van de school en de verjaardag van koningin Máxima. Hij was aan het oriënteren en rondbellen om er iets mee te doen in zijn programma voor dinsdagmorgen. Prima. 10 minuten later belt hij weer. "Zou ik wat vragen via de telefoon mogen opnemen om te kijken of we dit in het programma kunnen gebruiken?" "Ja hoor prima." "Dan bel ik over 10 minuten terug, dan sta ik in de studio." Na 10 minuten klinkt weer dezelfde radioman. Stelt enkele vragen over de school, maar kan niet beloven of het daadwerkelijk wordt gebruikt. Prima, ik merk het wel.
Gesprekje met twee collega's. De een vertelt een raar verhaal over een incident in de schuur. Dat vergt actie. Ik overleg met de leerkracht, bel moeder, vervolgens komen beiden op school. Netjes afgehandeld. Een korte notitie.
Als de laatste collega weggaat, ben ik bijna klaar met de laatste dingetjes. Nog een berichtje naar kantoor en een factuur maken. De rest is weer voor de nieuwe week.
Tenslotte nog een overgebleven heerlijke koek van de echte bakker mee voor het thuisfront, die er ook heerlijk van geniet, nog net even in de tuin. Daar ook meteen het bloemetje neergezet. Leuk! Zo kan de week vrolijk worden afgesloten. Ouders bedankt.