De beste

Wanneer ik 'the best of Neil Diamond' en 'the best of Simon and Garfunkel' naast elkaar leg, zie ik twee tegenstrijdige nummers. "A beautiful noise" and "The sound of silence". Twee prachtige nummers die ik zo in mijn hoofd hoor zingen. Welk nummer is dan het beste? Eigenlijk maakt me dat niet zo uit. Dat ligt net aan mijn stemming.
In onze maatschappij moeten we vaak ergens de beste in zijn. De beste schilder, de beste sporter, de beste speler bij snooker, de beste, de beste, de beste, bah. Ook in het onderwijs zie je dat terug. Het beste cijfer. De hoogste score. De beste spreekbeurt. De leraar van het jaar(is dat de beste?). De excellente school. De excellente schoolleider.
Is dit nu echt wel zo waardevol, ergens het beste in zijn?

Het is een retorische vraag. Onnodig. Waarom zou je ergens het beste in willen zijn? Om jezelf op de borst te kunnen kloppen? Om jezelf omhoog te werken en een ander naar beneden? Om respect af te dwingen? Waarom?

Toch doen we er met z'n allen aan mee. Je ziet het overal de kop op steken en het lijkt steeds gekker te worden. De beste burgemeester, de beste reclame, je kunt het zo gek nog niet bedenken. Hangt soms het succes van iemand of iets hier vanaf? Dat zou kunnen.

Als je straks met de gemeenteraadsverkiezingen goed uit de bus wilt komen, zul je een goede campagne moeten voeren, een goede prater moeten zijn, goed zichtbaar moeten zijn, goed moeten kunnen debatteren, goed moeten overkomen. Goede ideeën komen misschien wel helemaal niet bovenaan, terwijl het daarom draait.

Zo vind ik ook het cijfers geven op school altijd een lastige. Nodig is het, maar het straalt soms iets anders uit. Het cijfer geeft namelijk aan welk niveau de leerling heeft gehaald, niet - en dat is voor een leerling veel belangrijker - welke inzet hij heeft laten zien om tot dit cijfer te komen. 

Voor het bepalen van niveaus zijn levels nodig. Of dit nu cijfers of letters zijn, maakt niet zo veel uit. Het helpt om te weten welk niveau de leerling op dat moment zit en of er verbetering mogelijk is. Daar gaan de leerlingen, de leerkracht, de school op acteren.

De hoogte van het niveau, en dus de hoogte van het cijfer zegt lang niet altijd iets over de inzet. Dat is goed om duidelijk te maken aan leerlingen. Je best doen en een 6 halen is beter dan niets doen en een 8 halen. Waar komt die leerling vandaan, waar gaat hij naartoe? Wat heeft de leerling geleerd? Hoe heeft de leerling zich ontwikkeld? Heeft hij zijn eigen doelen behaald?

Toch zie ik het ook terug bij excellente scholen en excellente schoolleiders. Natuurlijk onderschrijf ik het rolmodel of het goede voorbeeld van scholen en schoolleiders die het goed doen. Leren van good practices. Dat hoeft niet door leerlingen, volwassenen, bedrijven, scholen en anderen op een voetstuk te plaatsen. Dat kan ook anders. Die ander kan namelijk ook leren van die ene schoolleider die het misschien anders heeft gedaan, misschien wel om een bepaalde reden of situatie. Die 'excellente' school kan ook leren van een school die zaken anders heeft gedaan, maar misschien wel een uitstekende sfeer heeft gecreëerd. Haal de kracht uit leerlingen, volwassenen, bedrijven en leer zo van elkaar. Daar worden we veel leukere mensen van. Het zorgt ervoor dat we niet tegenover elkaar staan, maar naast elkaar. Dan ontstaat er een verbinding. Verbinding hebben we nodig om samen sterk te staan en steeds een beetje beter te worden.

Stop dan ook met de beste van iets te willen zijn. Iedereen is ergens goed in, iedereen heeft talenten, haal de kracht uit ieder mens.

Mijn moment in het onderwijs

Na de uitdaging die ik aannam - van iemand via Twitter - om mijn moment in het onderwijs te beschrijven loop ik al een paar dagen met de gedachte rond wat nu mijn moment is. Dat is nog niet zo eenvoudig. Wat is mijn moment? Of zijn er te veel mooie momenten en kan ik niet kiezen? Is het de eerste baan als juf, de bijlessen, werken als intern begeleider, ICTcoördinator of schoolleider? Ook wel, maar niet de essentie van mijn moment. Wat dan wel?

Vanaf 1985 ben ik werkzaam in het primair onderwijs. Verschillende groepen, verschillende scholen, verschillende functies en verschillende werktijdfactoren. Gevarieerde ervaringen met de groepen, scholen, collega’s en ouders. Er zijn mooie momenten en uiteraard ook momenten die minder leuk waren. Alles bij elkaar geeft het mij een rugzak vol bagage waarin ik nu mijn werk nog steeds vol passie kan en wil blijven doen.

Ik denk terug aan mijn allereerste school, waar ik na mijn stage zo ben ingerold. De eerste groep die ik had was groep 3 en dat vind ik nog steeds de mooiste groep van het basisonderwijs. De nieuwsgierigheid en de ontdekking. De kunst van het lezen.  De wereld die opengaat. De volledige overgave van de leerlingen die dat belangrijke stapje doen. Ze kunnen ineens lezen. Al starten leerlingen nu vaak wel al eerder in de kleutergroepen. In die tijd deed ik ook de RTopleiding ernaast.

De wisselingen van school. Goed om verder te kijken. Goed om je grenzen te verleggen. Wat is leuk, wat kan ik, wat vind ik niet leuk, waar ga ik mee door. Zo komen er ook andere functies. Computers hebben mijn interesse - nog steeds overigens - en zo deed ik rond 2000 een computeropleiding om ICTcoördinator te worden. Wonderlijk dat ik toen nog collega’s moest leren e-mailen. Het werk van een intern begeleider is mooi om zowel leerlingen als leerkrachten te kunnen volgen en begeleiden naar beter onderwijs voor de leerlingen. De stap naar schoolleider heb ik toen – mede door de stimulans van mijn echtgenoot – gemaakt naar een kleine school van (toen nog) ca. 100 leerlingen. Het zijn mooie leerzame momenten. En ik leer nog steeds.

Als fysiek-emotioneel mens brengen al deze ervaringen ook emoties met zich mee. Soms blij, soms verrast, soms verdriet of teleurstelling. Emoties die horen bij het hele leven. Toch kan ik met die emoties mijn momenten aanwijzen.

Dat begon al toen ik nog lang niet in het onderwijs werkte en met buurmeisjes schooltje speelde, winkeltje deed of andere zaken ging bedenken om hen dingen te leren en van hen te leren. Op vakantie picknicken met vriendinnetjes was daar ook een onderdeel van. Heerlijk om allerlei zaken te doen. Ik leerde daar zelf veel van. Communiceren. Sociale vaardigheden. Nieuwe dingen ontdekken.

In het onderwijs zijn het de momenten waarbij je met de leerling contact maakt en hem of haar een stapje verder helpt. Of ik nu de juf ben van een groep, de ICTcoördinator, de intern begeleider of de schoolleider, dat contact met die leerling, het zien ontwikkelen, leren, groeien, ontdekken, proberen, leren leren, vallen en opstaan, stimuleren, enthousiasmeren van al mijn leerlingen is voor mij het moment. Omdat er vele momenten zijn, zijn de meeste dagen ook mooie dagen in het onderwijs. Het geeft de dag een goede balans waarin de stress van werkdruk tegengas krijgt en tot een goed evenwicht brengt.

Als juf, maar ook als mens die liefde wil delen, zijn mijn momenten wanneer ik extra aandacht geef aan die onzekere leerling, uitdaging bied aan die knappe kop, een aai over een bol kan geven als ik zie dat een kind het moeilijk heeft. Dat geldt ook als remedial teacher. Als ICTcoördinator en intern begeleider ben je ook veel met collega’s bezig. Maar altijd met de leerling in mijn achterhoofd. Als schoolleider, waarbij veel zaken minder direct om de leerlingen gaan, zal het toch uiteindelijk om die leerlingen draaien. Nu sta ik elke morgen bij de ingang van de school en begroet alle leerlingen. Ik ken hun namen. Zij doen ertoe. Zij moeten zich veilig voelen en zo tot leren kunnen komen. Ik doe klassenbezoeken, loop door de gangen en ga in gesprek met leerlingen. Zo weet ik wat hen bezighoudt en kan ik ze ook nog weleens uit de tent lokken. Kleuters hebben regelmatig een themahoek op de gang, waarin ik me verplaats in hen en die nieuwsgierige leerlingen iets kom vragen. Datzelfde probeer ik te doen met de collega’s. Vragen stellen, belangstelling tonen en complimenteren. Ruimte bieden om te groeien en toch de grote lijn in de gaten te houden. Zo zijn er vele mooie momenten in het onderwijs.

Conclusie:

Mijn moment in het onderwijs is het contact met leerlingen, collega’s en ouders om hen iets mee te geven, maar ook van hen te leren. Dat kan van alles zijn. Kennis, een vaardigheid, maar minstens zo belangrijk zijn waardering, warmte en liefde. Zo kunnen ze tot volle ontplooiing komen en ik ook.

Verplicht professionaliseren? Niet doen.

Iedereen leert elke dag weer nieuwe dingen. Soms doe je dit door nieuwe ervaringen, door wat anderen ervan zeggen of aan jou laten zien, soms door gespreksgroepen of andere besprekingen. Een andere keer door les te krijgen van een expert: een professor, een docent, een leerkracht. Je volgt dan les op school of via een opleiding of college. Belangrijk hierbij is, dat je het zelf wilt.

Professionaliseren.
Professionaliseren is 'hot'. Iedereen moet blijven leren om zichzelf te ontwikkelen. Voor een deel gebeurt dit door ervaringen, leren van fouten, kijken en luisteren naar anderen, reflecteren op je eigen handelen. Een ander deel wordt geleerd door het lezen van artikelen en boeken. Een derde deel wordt geleerd door opleiding, college of gewoon op school. Dat laatste wordt gegeven door docenten, professoren en leraren die zelf een opleiding of studie hebben genoten.  
De kunst is om te leren vanuit een intrinsieke motivatie. Geprikkeld worden door nieuwsgierigheid en een onderzoekende houding aannemen en zelf leren erachter te komen. Dan is het rendement het grootst. Door oefenen, erover praten, interesse tonen, erover lezen of anderszins kom je steeds een stapje verder.

Verschillende mensen, verschillende manieren van leren.
Iedereen leert anders. De een leert door te luisteren, een ander door te zien en/of te lezen, een derde door ervaringen op te doen en te oefenen. We zien dit al bij jonge kinderen. Een van onze kinderen ging 20 keer stoepje op en stoepje af en leerde door vallen en opstaan. Onze derde zoon heeft een jaar lang het basketbalspel geobserveerd terwijl hij midden in het veld stond. Toen snapte hij het spel en speelde de sterren van de hemel.

Motivatie.
Nu is de vraag in het onderwijs hoe we leerkrachten, docenten, schoolleiders en alle andere medewerkers zo ver krijgen dat ze zich professionaliseren. Dan wordt het onderwijs beter en krijgen we betere resultaten bij onze leerlingen. 
Maar ja, hoe doe je dat en hoe zorg je voor de een goede (liefst intrinsieke) motivatie bij volwassenen?

Nu is er in den lande een verplicht schoolleidersregister en een (ook bijna verplicht) lerarenregister in het leven geroepen. Registreren is verplicht en het herregistreren na zoveel jaar ook. Ik heb mijn bedenkingen of dit de goede weg is om het onderwijs beter te maken. Een pilot is gestart met het schoolleidersregister. Aanvankelijk was ik enthousiast en nieuwsgierig genoeg om hier in te duiken en te ervaren hoe dit in zijn werk gaat. Herregistreren kan op drie manieren:
1. Een Master volgen
2. Formeel leren met 3 thema's in drie geaccrediteerde opleidingen
3. Informeel leren met 3 thema's en een check door twee andere schoolleiders en een goedkeuring van het schoolleidersregister.

Waarom vind ik dit geen goede manier?
- Alles wordt weer in hokjes geduwd en in lijsten gezet om zaken dicht te timmeren. Hiermee bereik je niet het uiteindelijke doel: beter onderwijs.
- Wie niet gemotiveerd is, gaat gewoon die lijstjes afwerken en zorgt dat hij/zij z'n punten/diploma's/of anderszins heeft om te herregistreren.
- Registreren heeft veel tijd gekost (bij mij duurde dit 9 maanden, omdat de opleiding die ik had genoten niet in het register stond) en nu moet je ineens binnen 4 jaar geherregistreerd zijn. Dat gaat een groot deel van de schoolleiders niet lukken. Wat gaat daarmee gebeuren? Ontslaan is geen optie, want zoveel directeuren/schoollleiders zijn er niet. Behoud de goede! Er stoppen er al genoeg. Het werk van een schoolleider is echt een intensieve.
- Met regels en lijstjes werk je fraude in de hand. Mensen zorgen dat het achter de rug is en kunnen zich weer bekwamen in het beroep zelf.
- Een Master volgen is leuk en leerzaam, maar zelf heb ik er al twee gedaan. Dan ga je dit niet snel nog een keer doen, het is behoorlijk intensief naast een fulltime aan. Bovendien is een derde Master volgen heel duur en dan is de 3000 euro niet toereikend. Geen optie dus.
- Geaccrediteerde opleidingen? Waarom is de ene wel en de andere opleiding niet geaccrediteerd. Wie bepaalt dat? Bovendien wordt gevraagd als ze niet op de lijst staan om deze aan te vragen. Maximaal 7 opleidingen kost dan 495 euro om dit te laten checken. Moet het niet zo zijn dat de opleiding die een bepaalde schoolleider past, dat die waardevol en zinvol is, omdat hij/zij bekijkt wat hij nodig heeft? Zelf wil ik graag een cursus 'flitsbezoeken', maar dit zal ongetwijfeld niet geaccrediteerd kunnen worden. Voor mij is het wel zinvol, omdat hier mijn leerpunt ligt.
- Informeel leren leek mij een goede optie, omdat veel in de praktijk wordt geleerd. Een ervaring rijker en een illusie armer door het falende systeem noem ik de volgende punten:
= te weinig interactie binnen de platforms Birdy en Curatr
= te weinig reactie vanuit schoolleidersregister op stellingen, discussies, themascan e.d.
= te weinig mogelijkheden om een fout te herstellen
= te lang wachten op een afspraak (het heeft bij mij 5 maanden geduurd)
= te weinig aanmeldingen (juni 2016 waren wij nr. 10, 11 en 12, terwijl vanaf 2013 het schoolleidersregister al in de lucht is)
= te veel focus op een methode: 'de ladder der gevolgtrekking', waarbij er meer naar de methode dan naar het geleerde gekeken werd, dit werkt heel frusterend
= veel te lange sessie van 5 uur op een plek die ver weg was (uur reistijd)
= te veel voorbereiding om ook te moeten verdiepen in alle documenten van twee andere schoolleiders
= direct de volgende dag een beoordeling schrijven en wanneer dit niet goed "navolgbaar" was en er niet goed te lezen was dat de betreffende schoolleider een "substantiële ontwikkeling" had doorgemaakt, werd deze afgekeurd. Beide termen zijn nietszeggend, maar ik kreeg het wel terug.
Kortom: De informele route is voor mij geen aangename inspirerende weg geweest om mezelf verder te ontwikkelen, het remt af en het frustreert. Dat is volgens mij niet de bedoeling.

Mijn conclusie:

Dit is niet de goede manier om te zorgen dat schoolleiders en straks ook leraren zich gaan professionaliseren. Wij zijn al gekwalificeerd. Houd het enthousiasme van die schoolleider vast. Elke schoolleider en elke leerkracht heeft andere dingen nodig en leert op andere manieren. Dat je moet bijblijven en moet blijven ontwikkelen, reflecteren op eigen handelen, doelen stellen en evalueren lijkt me niet meer dan logisch. De vraag is hoe en of we dit in een keurslijf moet gieten.

Schoolleiders beoordelen leraren. Bestuurders beoordelen schoolleiders. Laten we daar de ontwikkelingen in meenemen. Bereken dit niet door het aantal uren, aantal thema's of aantal masters, maar bekijk per persoon wat iemand nodig heeft en ga daarmee aan de slag. De een zal dit doen door een cursus op locatie, de ander via een platform en een derde door ervaringen te delen in directieberaad. Ook worden er door veel scholen en directies gezamenlijke onderwerpen aangepakt. Is dit niet gewoon genoeg?

Laten we stoppen met elkaar te blijven controleren en pak zelf je eigen verantwoording. Zo niet, dan wacht er een gesprek met je meerdere.

Tot slot:

Ik heb een hoop energie en enthousiasme in me om van de school een fijne plek voor leerlingen te maken en leerkrachten een prettige werkplek te geven. Leren van elkaar. Doelen stellen en zorgen dat we ons blijven ontwikkelen. Dit gaat samen met vele andere zaken die belangrijk zijn binnen het basisonderwijs. Denk breed en focus op bepaalde ambities. Dan houd je jezelf en de hele organisatie in een flow. We gaan ervoor, ik heb daar echt geen schoolleidersregister voor nodig.