De beste

Wanneer ik 'the best of Neil Diamond' en 'the best of Simon and Garfunkel' naast elkaar leg, zie ik twee tegenstrijdige nummers. "A beautiful noise" and "The sound of silence". Twee prachtige nummers die ik zo in mijn hoofd hoor zingen. Welk nummer is dan het beste? Eigenlijk maakt me dat niet zo uit. Dat ligt net aan mijn stemming.
In onze maatschappij moeten we vaak ergens de beste in zijn. De beste schilder, de beste sporter, de beste speler bij snooker, de beste, de beste, de beste, bah. Ook in het onderwijs zie je dat terug. Het beste cijfer. De hoogste score. De beste spreekbeurt. De leraar van het jaar(is dat de beste?). De excellente school. De excellente schoolleider.
Is dit nu echt wel zo waardevol, ergens het beste in zijn?

Het is een retorische vraag. Onnodig. Waarom zou je ergens het beste in willen zijn? Om jezelf op de borst te kunnen kloppen? Om jezelf omhoog te werken en een ander naar beneden? Om respect af te dwingen? Waarom?

Toch doen we er met z'n allen aan mee. Je ziet het overal de kop op steken en het lijkt steeds gekker te worden. De beste burgemeester, de beste reclame, je kunt het zo gek nog niet bedenken. Hangt soms het succes van iemand of iets hier vanaf? Dat zou kunnen.

Als je straks met de gemeenteraadsverkiezingen goed uit de bus wilt komen, zul je een goede campagne moeten voeren, een goede prater moeten zijn, goed zichtbaar moeten zijn, goed moeten kunnen debatteren, goed moeten overkomen. Goede ideeën komen misschien wel helemaal niet bovenaan, terwijl het daarom draait.

Zo vind ik ook het cijfers geven op school altijd een lastige. Nodig is het, maar het straalt soms iets anders uit. Het cijfer geeft namelijk aan welk niveau de leerling heeft gehaald, niet - en dat is voor een leerling veel belangrijker - welke inzet hij heeft laten zien om tot dit cijfer te komen. 

Voor het bepalen van niveaus zijn levels nodig. Of dit nu cijfers of letters zijn, maakt niet zo veel uit. Het helpt om te weten welk niveau de leerling op dat moment zit en of er verbetering mogelijk is. Daar gaan de leerlingen, de leerkracht, de school op acteren.

De hoogte van het niveau, en dus de hoogte van het cijfer zegt lang niet altijd iets over de inzet. Dat is goed om duidelijk te maken aan leerlingen. Je best doen en een 6 halen is beter dan niets doen en een 8 halen. Waar komt die leerling vandaan, waar gaat hij naartoe? Wat heeft de leerling geleerd? Hoe heeft de leerling zich ontwikkeld? Heeft hij zijn eigen doelen behaald?

Toch zie ik het ook terug bij excellente scholen en excellente schoolleiders. Natuurlijk onderschrijf ik het rolmodel of het goede voorbeeld van scholen en schoolleiders die het goed doen. Leren van good practices. Dat hoeft niet door leerlingen, volwassenen, bedrijven, scholen en anderen op een voetstuk te plaatsen. Dat kan ook anders. Die ander kan namelijk ook leren van die ene schoolleider die het misschien anders heeft gedaan, misschien wel om een bepaalde reden of situatie. Die 'excellente' school kan ook leren van een school die zaken anders heeft gedaan, maar misschien wel een uitstekende sfeer heeft gecreëerd. Haal de kracht uit leerlingen, volwassenen, bedrijven en leer zo van elkaar. Daar worden we veel leukere mensen van. Het zorgt ervoor dat we niet tegenover elkaar staan, maar naast elkaar. Dan ontstaat er een verbinding. Verbinding hebben we nodig om samen sterk te staan en steeds een beetje beter te worden.

Stop dan ook met de beste van iets te willen zijn. Iedereen is ergens goed in, iedereen heeft talenten, haal de kracht uit ieder mens.

Transparantie

Doorzichtigheid, materiaal waar je doorheen kunt kijken, een dun velletje.Transparantie in een organisatie, de mate waarin een organisatie, bedrijf of onderneming zichtbaar, open en toegankelijk is.

Mooi. Duidelijkheid is voor iedereen fijn. Helderheid geeft openheid van zaken. Transparantie over wat er wel of niet gebeurt. Goed om alles te kunnen zien. Prima. Of toch niet? 

Als er spontaan iemand op bezoek komt en het is een puinhoop in de kamer, voel ik me toch wat ongemakkelijk. Mensen zullen denken dat het hier altijd een puinhoop is of wij misschien wel slordig of vies zijn. Maar misschien is het dan een feit om te tellen hoe vaak hier een was wordt gedraaid, hoe vaak er wordt gestofzuigd en hoe vaak de ramen worden gewassen. Geeft dat dan een goed beeld van mijn huishouden? 

Je wilt het beste laten zien van jezelf. Geldt dit niet ook voor ondernemingen, bedrijven en scholen? Moet alles transparant worden? Dat is een vraag die mij bezighoudt. Het roept bij mij toch wat weerstand op. Welke informatie krijg ik als ik weet hoeveel sterfgevallen er in een bepaald ziekenhuis zijn voorgevallen? Zou ik dan niet naar dat ziekenhuis moeten gaan? Waarom niet? Is het niet veel belangrijker om te zien hoe dit komt?

We kunnen er niet meer onderuit in het basisonderwijs. Alles is open, openbaar en transparant. Is het niet via de POVensters of in de krant, dan is het wel via een inspectierapport. Iedereen kan alles zien. Tenminste, de cijfers en getallen die openbaar gemaakt moeten worden en de interpretatie van iemand. Daardoor zie je maar een gedeelte van een school, namelijk bepaalde kale cijfers, soms een beoordeling van een inspecteur of een kleine toelichting van de school. Jammer is, dat wat je aan cijfers ziet of wat je leest, niet de lading dekt van een school. Een school is veel meer dan alleen cijfers en een stukje tekst. Het is goed om die cijfers te kunnen toelichten. En niet door er een verhaaltje van te maken, maar door gewoon te komen kijken in het bedrijf of de school. Het houdt verband met:

- welke populatie zit op deze school?

- wat is de grootte van de groep en de grootte van de school?

- in welke ontwikkeling zit een school?

- hoe is het gesteld met de medewerkers?

- hoe groot is de instroom halverwege de basisschool?

- wat is het leerkrachtgedrag?

- hoe hebben kinderen een toets gemaakt?

Zo zijn er allerlei factoren die wel of niet beinvloedbaar zijn. Er zijn onderdelen waar je aan kunt werken als school. Neem het leerkrachtgedrag, de manier van instructie geven of het trainen van bepaald woorden en teksten. Andere zaken zijn moeilijker te beinvloeden. We kijken dan naar de capaciteiten van kinderen, de thuissituatie, de verhuizingen ed. 

En dat is nu precies waarom losse cijfers, al die transparantie, zogenaamde openheid en de subjectieve beoordeling van een inspecteur niet alles zeggen van een bedrijf, een school en zelfs van mijn huiskamer. Komt u maar gewoon langs, u krijgt een lekkere bak koffie een een geurend kopje thee met wat lekkers erbij.

Afrekencultuur

De Cito-toets van groep 8 komt er weer aan. Zwetende kinderen, spanningen bij ouders, zorgen op school. Gaan de kinderen wel genoeg presteren? Komen ze straks op de goede VO-school terecht? Heeft de school het gemiddelde van de Cito-score wel gehaald? Je kunt immers zomaar zwakke school worden.

Het blijft een rare kwestie. De minister van onderwijs houdt van transparantie en het regeren op cijfers. Dat betekent toetsen afnemen, in kaart brengen wat kinderen gescoord hebben, klassengemiddelden berekenen en vervolgens horen of je zwak bent of niet.
Naast de Cito's is er ook een website opgericht om alle gegevens van een school open neer te leggen en wachten op een oordeel van buiten. De zogenaamde POvensters zijn in het leven geroepen. Nog iets wat de school moet gaan bijhouden, nog meer administratie.

Een leerling, een klas en een school zijn niet alleen in cijfers te berekenen of te beoordelen. Basisschoolkinderen leggen van 4 tot 12 jaar de basis om straks verder te kunnen ontwikkelen als volwaardige burgers in onze maatschappij. Dan is het ook belangrijk, dat je een ander kind helpt, je iets kunt presenteren, een verslag kunt maken, goed kunt communiceren en zelf leren hoe jij het beste kunt leren.
Moeilijk om in discussie te gaan met de minister van onderwijs en de strenge inspectie, die vooral focust op cijfers en scores. Wat als er een slecht bouwjaar tussenzit? 

Luister vooral naar het verhaal van de school. Wat doen zij voor hun leerlingen? Waar komen ze vandaan, wat gaan ze bereiken met kinderen en hoe gaan ze dit vormgeven? Welke acties voeren de leerkrachten uit om het doel te behalen. 
Het handelingsgericht werken waarin bekeken wordt wat kinderen nodig hebben is een mooie denkomslag. Gericht werken met een doel en een evaluatie per les. Maar ook het werken met een groepsoverzicht waarbij men ieder kind in beeld heeft is een prachtig streven. Dan weet je als leerkracht waar de accenten moeten liggen. Dit kind krijgt herhaling of makkelijker werk, dat kind krijgt iets meer uitdaging en weer een ander kind help je met een tafelkaart of een rustig plekje in de klas.
Het kijken naar resultaten is goed, als je weet waar een kind vandaan komt. Van daaruit kijken hoe een kind groeit in zijn vaardigheidsscores kan het kind en de leerkracht verder helpen.

Het moeilijke aan de discussie is, dat cijfers een school zwak of voldoende geven, terwijl dit gebaseerd wordt op alleen taal en rekenen. Kijkt men verder, dan ziet men vaak een hardwerkende school, die zorgt voor zijn kinderen. Kinderen die zich op allerlei gebieden ontwikkelen. Kinderen die op een school zitten met een prettig pedagogisch klimaat. Kinderen die gewaardeerd worden om wie ze zijn. Kinderen die serieus genomen worden.

Ergens op verbeteren kan altijd. Maar geef de school ruimte, lucht en ontspanning. Reken niet af op cijfers. Reken niet af op administratie. Kijk naar de school als geheel en zie hoe kinderen zich hebben ontwikkeld. 

Cijfers

Als jong kind leer je tellen, je leert de symbolen van de cijfers herkennen. Wanneer je verder komt krijg je cijfers voor toetsen en op je rapport. De cijfers kunnen ook een financiele situatie weergeven. Wat je ook doet met cijfers, gebruik ze goed.

Kinderen in groep 1 en 2 leren spelenderwijs tellen, hinkelen, het getalbeeld, groepjes maken en zien waar cijfers terugkomen in de dagelijkse praktijk. Zo leren kinderen vanuit hun eigen belevingsbeeld de cijfers.
Vanaf groep 3 worden kinderen steeds meer beoordeeld, soms eerst nog in de vorm van woorden zoals goed, ruim voldoende, voldoende, matig en onvoldoende, maar later worden er serieuze cijfers gegeven voor toetsen en werkstukken. Ook het Leerlingvolgsysteem levert CITOcijfers op. N.a.v. de CITO Eindtoets in groep 8 komen cijfers weer op een andere manier in beeld. 
Cijfers vinden we in ons dagelijks leven terug als we boodschappen doen, geld pinnen, de stad in gaan, salaris krijgen, benzine tanken, op de snelweg rijden, maar ook als we onze financien in orde moeten maken voor de belastingen. Banken hebben natuurlijk nog meer te maken met veel meer cijfers en grote getallen.
Zo kun je cijfers op verschillende manieren bekijken en opvatten:
- als hoofdtelwoord 3, 0, 5 als nummer, bijvoorbeeld een telefoonnummer bestaat uit losse cijfers, een jaartal ook of je kunt het gebruiken als aanduiding van een groep: groep 3.
- als rangtelwoord, eerste, tweede, zesde, achtste in een rij, tellend dus.
- koppeling van het telwoord met het beeld van het getal erbij, het symbool.
- een teken van een resultaat (rapportcijfer), ik heb een mooi cijfer gehaald.
- weergave van een financiele situatie, de cijfertjes.

Tot zover is alles helder. Niets zo duidelijk als een cijfer. Totdat we er de verkeerde dingen mee gaan doen.
Zo kwam in de afgelopen week in het nieuws dat de onderwijsraad adviseert om de cijfers (eigenlijk getallen) van de CITO Eindtoets openbaar wil maken.
Met welk doel wil men dat? Is er een duidelijke uitleg wat deze cijfers betekenen? Een cijfer is een feit hoe een kind op dat moment gescoord heeft op een gemiddeld landelijk niveau. Er staat niet bij wat dit kind heeft meegemaakt, welk IQ (al is dit ook niet altijd betrouwbaar) dit kind heeft, hoe hard de leerkracht heeft gewerkt om het kind verder te krijgen, hoeveel motivatie dit kind heeft, of het kind tussentijds is verhuist, en ga zo maar door. We kijken puur naar een cijfertje, zonder het verhaal erachter.
Je moet je dan afvragen of het reeel is, dat al die cijfers met elkaar worden vergeleken, want dat gaat gebeuren. En welke beoordeling geeft een buitenstaander aan dat cijfer? Levert de binnenstad van Amsterdam gelijkwaardige cijfers met een kleine school op het platteland?
Tuurlijk is het goed om een bepaalde richtlijn te hebben waar je als school naar toe kunt werken. Maar het mag niet zo zijn dat een afrekencultuur ontstaat.
Laat zien als school wat voor leerlingen je in huis hebt, welke instructies worden gegeven, hoe interventies plaatsvinden, welke doelen gesteld worden, hoe je rekening houdt met dit kind, in deze situatie, met deze ouders, bij deze leerkracht en deze medeleerlingen. Hoe mooi is het onderwijs om te zien dat je accentverschillen kunt leggen. De ene school vindt het belangrijk om Engels erbij te geven, een andere school zal zich richten op iets anders. Dat mag. Leer kinderen ontwikkelen tot mensen die zelfstandig in de maatschappij kunnen functioneren, met alle mogelijke middelen zoals bijvoorbeeld de social media. Leer ze om te gaan met de wereld van nu. Met richtlijnen, maar zonder af te rekenen. Leren met plezier in een veilige omgeving, zonder neer te halen. 
Zou het tij nog keren? Zou er nog een golfbeweging ontstaan en de accenten weer op de sociale vaardigheden komen te liggen.
Dan begin ik vast af te tellen: 10, 9, 8, 7, 6, ......