School zijn in een complexe wereld

"Een kind van nu krijgt per dag evenveel prikkels als een mens in zijn hele leven ten tijde van de middeleeuwen." Dit was een zin op een sticker van ‘Onderwijs maak je samen’. De sticker, die ik acht jaar geleden over de post kreeg, heb ik op school op het personeelstoilet met dezelfde kleur blauwe tegeltjes geplakt. Het houdt mij nog steeds bezig. Of het waar is, is niet wetenschappelijk onderzocht. Er zou zomaar wel een kern van waarheid in kunnen zitten, gezien de informatie en communicatiestroom die op ons af komt.

De wereld van nu is voor ons en voor onze leerlingen ingewikkeld en complex. Er komt veel op ons af. Onderwijsvernieuwingen wisselen elkaar snel af. Informatie stroomt onze scholen binnen. Communicatietechnologieën in de vorm van een digitaal netwerk zijn niet meer weg te denken.
De natuurkundige Mieras (Schooljournaal, 24 november 2018) vertelde dat niet informatie, maar nieuwsgierigheid, verwondering en zelfvertrouwen de basis zijn voor kennis. Kennis is niet onbelangrijk. Ontdekkend, onderzoekend en ontwerpend leren helpt om nieuwsgierig te zijn, je dingen af te vragen en te onderzoeken hoe iets zit. Er kunnen uitdagingen zijn, die oplossingen vergen waar je met elkaar naar zoekt. Daar heb je dan wel weer kennis voor nodig.
Een complexe wereld waarin wij leven maakt het voor leerlingen en leraren niet eenvoudiger om onderwijs te geven en te ontvangen. De rol van leraren en leerlingen is aan verandering onderhevig. Wat is belangrijk en wat niet? Hoe pak ik het aan, als leraar en als leerling? Een onderzoekende houding. Nieuwsgierigheid tonen. Verantwoordelijkheid nemen. Reflecteren op eigen handelen. Het zijn zomaar een aantal vaardigheden die belangrijker worden in het leren van nu voor later.
De complexiteit schuilt ook in een wereld die snel gaat door internet. Die niet altijd waarheden laat zien. We weten veel van allerlei landen en continenten. Doordat we veel weten is het veel lastiger om te filteren en prioriteiten te stellen. Ook omdat we niet alles (kunnen) weten. We hebben wel overal een mening over.
Transparantie en efficiëntie vieren hoogtij. Alles zichtbaar voor iedereen, overal verantwoording voor afleggen en alles wel zo effectief mogelijk.
Deze complexiteit van een snelle wereld kent ook een keerzijde. Mensen kunnen deze tijd niet bijbenen. Ik zie het ook bij mezelf. Ik word ingehaald door jongere collega’s. Ik leer van hen, maar zij leren ook van mij. Stress en het druk hebben is echt iets van deze tijd. Elke minuut moet nuttig worden besteed. Stress is helemaal niet erg, als er maar ruimte is om van die stress te herstellen. En juist dat lukt niet altijd: door het gehaast zijn, door vluchtig veel dingen gezien te hebben, door de snelheid van tijd en veranderingen, door veel berichtgeving en door een grote verwachting te hebben dat iemand zijn e-mail al heeft gelezen binnen een uur. Het lukt niet of we willen niet onderdoen voor een ander.

Zorg in deze vluchtige, snelle tijd ook voor rust. Geniet van de natuur. Leef bewust en niet gehaast. Beleef hetgeen jij belangrijk vindt. Het zorgt ervoor dat je in evenwicht blijft. Samen een school zijn. Luister naar elkaar. Probeer elkaar te begrijpen. Ervaringen van liefde, respect en vertrouwen. Want daar gaat het om in ons leven. Het aangaan van de relatie met anderen. Er zijn en gezien worden. Dat willen we doorgeven aan onze leerlingen.