Kwetsbaar zijn op de basisschool is voor leerkracht, leerling en ouder makkelijker gezegd dan gedaan. Je kwetsbaar opstellen vraagt iets van jou, maar ook iets van de omgeving. Je kwetsbaar voelen kan soms onprettig aanvoelen, waar je niet gelukkig van wordt.In Trouw d.d. 15 september 2018 stond een aantal essays over kwetsbaarheid. Het raakte mij, dit woord geeft iets bloot. Het raakt een aantal begrippen: Vertrouwen, veiligheid, eerlijkheid, persoonlijkheid, jouwlichaam, jezelf durven zijn, fouten mogen maken, niet perfect zijn(en wie is dat wel?), rechten van de mens en integriteit. Natuurlijk zullen er meer woorden en nuances zijn die gelinkt zijn aan het begrip kwetsbaarheid.
Kwetsbaar heeft veel betekenissen. Volgens www.mijnwoordenboek.nl zelfs 23. Ik noem hier aantal: Breekbaar, broos, gevoelig, fijn, teer, iel, tenger, wankel, zwak. Kwetsbaarheid heeft ook te maken met beschadigd kunnen worden.
In het basisonderwijs kennen we verschillende mensen (dus ook kinderen), die binnen de organisatie kwetsbaar kunnen zijn, zich kwetsbaar kunnen opstellen of zich kwetsbaar voelen.
In de schoolorganisaties zien we grofweg drie groepen mensen: de leerlingen, de leerkrachten en de ouders. Daarnaast zijn er nog externen, maar die laat ik letterlijk en figuurlijk even buiten beschouwing. Deze driehoek heeft invloed op elkaar en daarmee ligt de kwetsbaarheid open.
De leerlingen.
Leerlingen kunnen op verschillende manieren kwetsbaar zijn. Dit kan voortkomen uit het milieu en de kansen die ze wel of niet kunnen krijgen.
Het kan ook te maken hebben met hun lichaamsbouw. Tengere kinderen zijn vaak kwetsbaarder voor ziekten. Ze kunnen zich niet prettig voelen in hun lichaam. Stel je daar maar eens voor open.
Het kan te maken hebben met het karakter en de aard van ieder kind. In de Kanjertraining (www.kanjertraining.nl) zijn er drie verschillende types: de dominante(zwarte pet), de clowneske (rode pet) en de timide (de gele pet)leerling. De witte pet betekent dat je te vertrouwen bent, waarbij de ander zich open kan zijn en zich kwetsbaar mag opstellen, zonder beschadigd te worden.
Op school zien we deze vormen alle drie en benaderen we ze met de kanjertraining tot respect hebben voor elkaar, maar ook elkaar helpen om te zorgen dat kinderen zich veilig voelen en zichzelf kunnen zijn.
De leerkrachten.
Leerkrachten zijn er ook in verschillende soorten en maten en dus ook in verschillende gradaties van kwetsbaarheid. Net als bij de leerlingen heeft dit met hun gestel te maken, de een is vaker ziek dan de ander.
Ze kunnen letterlijk niet goed in hun vel zitten en daar niet voor uit durven komen.
Ze hebben verschillende karakters die hen krachtig kan maken (dominant, clownesk of timide maakt dan niet uit) of juist minder sterk. De kunst is om het vertrouwen niet te schaden en hen te laten zijn wie ze zijn binnen de afgesproken regels in de school.
De ouders.
Voor ouders geldt hetzelfde. In hun rol als ouder ben je op zoek naar vertrouwen. In eerste instantie in de relatie met de leerkracht en met hun kind(eren). Professionaliteit van de leerkracht staat voorop, zij zullen het goede voorbeeld moeten laten zien. Ouders moeten zich veilig voelen als ze ergens mee zitten. Ouders zullen zich moeten conformeren naar de afgesproken regels van de school.
En wat doe ik als schoolleiding?
Een leefgemeenschap als de basisschool vergt van de werknemers(leerkrachten, onderwijsondersteuners, onderwijsassistenten, conciërge) natuurlijk het nodige
Vertrouwen scheppen binnen de groep, open relaties aangaan, initiatief tonen als dit anders uitpakt dan verwacht, veiligheid bieden, empathie tonen voor alle leerlingen in hun groep en op school. Ook hier geldt weer binnen de afgesproken regels.
Om goed te kunnen werken binnen de schoolorganisatie, zal de schoolleiding hetzelfde moeten doen. Vertrouwen geven, respect tonen, bespreekbaar maken en er zijn voor het personeel. Maar ook kwetsbaar durven opstellen, want ook de schoolleider maakt fouten.
Samenvattend is binnen een schoolorganisatie, binnen een gezin, binnen een bedrijf, binnen een kerkgemeenschap, binnen welke gemeenschap dan ook en kwestie van vertrouwen en veiligheid, respect voor elkaar, zodat ieder lid zichzelf kan zijn binnen de geldende regels.
Dit valt soms niet mee. Mensen zijn verschillend, kinderen reageren anders en iedereen heeft wel eens momenten waarop je met het verkeerde been uit bed bent stapt. Toch moet de basis goed zijn. De witte (vertrouwen en respect) pet van de kanjertraining moet er altijd onder zitten. En is dat niet zo, dan is het de kunst om er gezamenlijk voor te zorgen dat het vertrouwen terug komt en de vertrouwensrelatie weer goed is. Dan kun je jezelf zijn, dan kan er feedback gegeven en ontvangen worden, dan mag je zijn wie je bent.
Als we dat op school goed leren, zowel volwassenen als kinderen, kunnen we dit zo goed mogelijk toepassen in de maatschapp
