Het Groot Dictee voor een handje vol mensen

Het Groot Dictee der Nederlandse taal wordt elk jaar in december gehouden op TV. Prominenten en liefhebbers, Nederlanders en Vlamingen, mannen en vrouwen, jong en ouder, ze mogen het allemaal tegen elkaar opnemen.

Ook dit jaar, 2013, is het weer zover. De bekende Kees van Kooten heeft zich gebogen over het maken van een stevig dictee. Daarbij was nog een extra taalkundige moeilijkheid ingebouwd, die de gedicteerden dienden te onderstrepen.
Met een gemiddelde van 30-40 fouten bij de prominenten en slechts 27-28 bij de liefhebbers lijkt het eind echt zoek. Gaat het om wie de meest ingewikkelde tekst kan schrijven? Gaat het om wie de moeilijkste niet gebruikte woorden der Nederlandse taal kan vinden en verstoppen in een onbeschrijflijk stuk tekst, welke niet eens goed kan worden voorgelezen, laat staan begrepen?
Ik vraag me af wat het doel is van zo'n samengeraapt stuk Nederlandse tekst die de gemiddelde Nederlander nooit foutloos zou kunnen maken. Dit moeten wij in het basisonderwijs met onze kinderen niet proberen. Op zijn minst moeten zij de instructie hebben genoten en de nodige oefening hebben gehad. Vervolgens moet voor een deel in de groep de nodige herhalingsstof zijn gedoceerd. Tenslotte is een proeftoets handig om de angsthazen alvast te laten wennen aan de stress van de test. Ook de bollebozen moeten aan hun trekken komen door wat uitdaging en verdieping te krijgen, maar ook daar geldt: ze moeten wel instructie krijgen hoe ze bepaalde woorden moeten schrijven of kunnen herleiden.
O wacht, misschien speelt Cito hierin een rol om te laten zien hoe we de landelijke spellingsnorm kunnen bepalen van de gemiddelde Nederlander of de gemiddelde Belg. Wat een mooi middel om dit te meten. Daar zal ook staatssecretaris Dekker heel blij mee zijn. Nu kan hij immers meten hoe het gesteld is met de spelling in Nederland en hoe we daarin nog kunnen schaven of wellicht bijspijkeren.

Nee, ik geloof dat we hier - net als de toetsing en de Citostress, de afrekencultuur op puur cijfermatige gegevens - op de verkeerde weg zijn.
Als we het Groot Dictee der Nederlandse taal een succes willen laten zijn trek het dan breder. Zorg voor een veilig pedagogisch klimaat. De voorlezer en de controleur moeten zich richten op de dicteebehoefte van elke deelnemer. Er moet aan elke deelnemer instructie in minimaal drie niveaus gegeven zijn. Een enkeling heeft meer hulp nodig, dit zal duidelijk beschreven moeten zijn in een handelingsplan. Bollebozen moeten meer uitdaging krijgen, maar daarover wel eerst geinformeerd zijn. En niet geheel onbelangrijk: De succeservaring. Laat de jury vervolgens niet oplezen wat de betekenis of de uitleg van een spelwijze is, maar vertellen, dat komt beter over bij kijkers en deelnemers. Een goede voorbereiding met concreet materiaal doet wonderen.
Ik ben benieuwd naar het dictee van 2014.

2013

Getallen kunnen mijn aandacht trekken. Het onthouden van telefoonnummers en geboortedata gaan mij gemakkelijk af. Mijn moeder en mijn middelste broer hebben deze afwijking ook. Misschien hebben wij last van extracalculie. Geen idee. Wat kun je ermee?

Handig is wel hoor, het onthouden van getallen, het doorzien van getallenreeksen en de nieuwsgierigheid van getallen. Zo wekt ook 2013 mijn nieuwsgierigheid.
2013 is gewoon een getal tussen 2012 en 2014. 2012, ons wel bekend en het jaar 2014 ligt nog in de toekomst.
3 x 11 x 61 = 2013. In eerste instantie dacht ik nog wel dat 2013 een priemgetal was, me af laten leiden door 13, mooi niet dus. 2013 is deelbaar door 3, 11, 33, 61, 183 en  671. Niet alleen door zichzelf en door 1, zoals priemgetallen.
2013 is ook mooi omdat de cijfers 0, 1, 2 en 3 erin voorkomen, maar dan in een andere volgorde. Een ander getal dat je met deze vier cijfers in de 21ste eeuw kunt maken zijn 2031, maar dan moeten we nog 18 jaar wachten. Of we schieten door naar de 22ste eeuw met 2103 en 2130, maar dat overleef ik niet, misschien onze kinderen wel in hun laatste dagen.
13 is overigens wel een leuk getal. Voor sommigen overigens niet, bijgelovigen zeggen dat 13 een ongeluksgetal is. 13 is wel een priemgetal, maar ook een bakkersdozijn. Bakkers maakten - ik weet niet of het nog gebeurt - vaak 13 koekjes, een in reserve, zodat als er eentje mislukte, ze er toch nog 12 konden verkopen.
Wie in 2013 wordt geboren zou nog weleens het jaar 2100 kunnen halen. Maar de geboortedata van onze eigen kinderen, allevier tussen 1990 en 1997, zijn dan eigenlik veel leuker, want die zouden zo'n eeuwwisseling nog wel eens mee kunnen maken.
Nee, verder is 2013 niet echt spectuculair. De dertiende van de dertiende maand bestaat niet. Al bestaat de dertiende maand zelf weer wel, het extraatje, de eindejaarsuitkering.
In dat opzicht is 13 helemaal geen ongeluksgetal, maar juist een heerlijk meevallertje!
2013 heeft wel een eigen QRcode. Een code die met de telefoon is in te scannen. Grappig.
Als we van 2013 een bijzonder getal willen maken, zullen we daar zelf iets aan moeten doen. Wie weet gebeurt er iets waardoor 2013 de geschiedenisboeken inkomt met een bijzonder persoon of een prachtige uitvinding. We wachten het af en gaan er zelf gewoon een prachtig jaar van maken! 

Terugblikken en vooruitkijken

Zo aan het eind van een kalender is het gebruikelijk om terug te blikken wat dit jaar ons heeft gebracht. De televisieprogramma's staan er vol van, de krantenkoppen kunnen nog een keer knallen en ook op de radio en in de andere (social) media zie je allerlei prachtige terugblikken. Mooier nog is de kunst van het vooruitkijken, plannen maken, dromen hebben en nieuwsgierig zijn hoe het verder gaat.

Gelukkig hadden de mensen, die dachten dat op 21 december de wereld zou vergaan, geen gelijk gekregen. Zo kunnen wij met een gerust hart kijken naar de dingen die voorbij gegaan zijn. Welke mooie herinneringen willen we vasthouden? Is dat alleen de Olympische hoogtepunten van bijvoorbeeld Epke Zonderland? Zijn dat bijzondere ontroerende familiegebeurtenissen of mooie momenten van werk of studie, voor zover we dit hadden in het afgelopen jaar? Of zijn het misschien de stappen die je zelf hebt gemaakt, waarin je zelf bent gegroeid. Waarschijnlijk is het een combinatie daarvan.
Naast hoogtepunten zijn er ook dieptepunten. Er zijn rampen gebeurd, aanslagen gepleegd, banen verloren gegaan, huizen afgebrand of nog ergere gebeurtenissen zoals op de Sandy Hook school in Amerika. Het zijn zelfs traumatisch ervaringen, waarbij mensen voor het leven getekend zijn. Met name als bepaalde gebeurtenissen heel dichtbij komen en in uw naaste familie-, buurt-, werk- , school- of kennissenkring zijn voorgekomen. Dan is terugblikken vaak een triest moment. Een verwerking. Een acceptatieproces. Het kost moeite om zaken weer op de rails te krijgen.
Daarom wil ik ook aandacht schenken aan het vooruitkijken. Wat gaat 2013 brengen? Welke mooie dingen zijn er, kun je van genieten? Welke dingen wil jij veranderen? Welke dingen wil je bereiken? Waar wil je heen?
Het kan van alles zijn. De een heeft als doel een sportprestatie neer te zetten, de volgende wil een reis naar Australië maken en een derde wil carrière maken. Maar ook hele kleine dingen zijn heel waardevol. Een boodschapje doen voor de buurvrouw, de hond uitlaten van een kennis, een ziekenbezoekje brengen, een kaartje sturen, een beetje extra aandacht geven, belangstelling tonen of zomaar wat vaker een compliment geven zijn kleine dingen die van grote waarde zijn. 
Kijk vooruit, soms eventjes over een drempel heen, geniet en droom van mooie dingen. 
Het is net als op school met de kinderen. Niet alleen de prestaties van de kinderen, niet alleen het goed in hun vel zitten en niet alleen het eigenaarschap en de zelfstandigheid bevorderen. Het is een combinatie ervan, het gaat om het geheel.