Verplicht professionaliseren? Niet doen.

Iedereen leert elke dag weer nieuwe dingen. Soms doe je dit door nieuwe ervaringen, door wat anderen ervan zeggen of aan jou laten zien, soms door gespreksgroepen of andere besprekingen. Een andere keer door les te krijgen van een expert: een professor, een docent, een leerkracht. Je volgt dan les op school of via een opleiding of college. Belangrijk hierbij is, dat je het zelf wilt.

Professionaliseren.
Professionaliseren is 'hot'. Iedereen moet blijven leren om zichzelf te ontwikkelen. Voor een deel gebeurt dit door ervaringen, leren van fouten, kijken en luisteren naar anderen, reflecteren op je eigen handelen. Een ander deel wordt geleerd door het lezen van artikelen en boeken. Een derde deel wordt geleerd door opleiding, college of gewoon op school. Dat laatste wordt gegeven door docenten, professoren en leraren die zelf een opleiding of studie hebben genoten.  
De kunst is om te leren vanuit een intrinsieke motivatie. Geprikkeld worden door nieuwsgierigheid en een onderzoekende houding aannemen en zelf leren erachter te komen. Dan is het rendement het grootst. Door oefenen, erover praten, interesse tonen, erover lezen of anderszins kom je steeds een stapje verder.

Verschillende mensen, verschillende manieren van leren.
Iedereen leert anders. De een leert door te luisteren, een ander door te zien en/of te lezen, een derde door ervaringen op te doen en te oefenen. We zien dit al bij jonge kinderen. Een van onze kinderen ging 20 keer stoepje op en stoepje af en leerde door vallen en opstaan. Onze derde zoon heeft een jaar lang het basketbalspel geobserveerd terwijl hij midden in het veld stond. Toen snapte hij het spel en speelde de sterren van de hemel.

Motivatie.
Nu is de vraag in het onderwijs hoe we leerkrachten, docenten, schoolleiders en alle andere medewerkers zo ver krijgen dat ze zich professionaliseren. Dan wordt het onderwijs beter en krijgen we betere resultaten bij onze leerlingen. 
Maar ja, hoe doe je dat en hoe zorg je voor de een goede (liefst intrinsieke) motivatie bij volwassenen?

Nu is er in den lande een verplicht schoolleidersregister en een (ook bijna verplicht) lerarenregister in het leven geroepen. Registreren is verplicht en het herregistreren na zoveel jaar ook. Ik heb mijn bedenkingen of dit de goede weg is om het onderwijs beter te maken. Een pilot is gestart met het schoolleidersregister. Aanvankelijk was ik enthousiast en nieuwsgierig genoeg om hier in te duiken en te ervaren hoe dit in zijn werk gaat. Herregistreren kan op drie manieren:
1. Een Master volgen
2. Formeel leren met 3 thema's in drie geaccrediteerde opleidingen
3. Informeel leren met 3 thema's en een check door twee andere schoolleiders en een goedkeuring van het schoolleidersregister.

Waarom vind ik dit geen goede manier?
- Alles wordt weer in hokjes geduwd en in lijsten gezet om zaken dicht te timmeren. Hiermee bereik je niet het uiteindelijke doel: beter onderwijs.
- Wie niet gemotiveerd is, gaat gewoon die lijstjes afwerken en zorgt dat hij/zij z'n punten/diploma's/of anderszins heeft om te herregistreren.
- Registreren heeft veel tijd gekost (bij mij duurde dit 9 maanden, omdat de opleiding die ik had genoten niet in het register stond) en nu moet je ineens binnen 4 jaar geherregistreerd zijn. Dat gaat een groot deel van de schoolleiders niet lukken. Wat gaat daarmee gebeuren? Ontslaan is geen optie, want zoveel directeuren/schoollleiders zijn er niet. Behoud de goede! Er stoppen er al genoeg. Het werk van een schoolleider is echt een intensieve.
- Met regels en lijstjes werk je fraude in de hand. Mensen zorgen dat het achter de rug is en kunnen zich weer bekwamen in het beroep zelf.
- Een Master volgen is leuk en leerzaam, maar zelf heb ik er al twee gedaan. Dan ga je dit niet snel nog een keer doen, het is behoorlijk intensief naast een fulltime aan. Bovendien is een derde Master volgen heel duur en dan is de 3000 euro niet toereikend. Geen optie dus.
- Geaccrediteerde opleidingen? Waarom is de ene wel en de andere opleiding niet geaccrediteerd. Wie bepaalt dat? Bovendien wordt gevraagd als ze niet op de lijst staan om deze aan te vragen. Maximaal 7 opleidingen kost dan 495 euro om dit te laten checken. Moet het niet zo zijn dat de opleiding die een bepaalde schoolleider past, dat die waardevol en zinvol is, omdat hij/zij bekijkt wat hij nodig heeft? Zelf wil ik graag een cursus 'flitsbezoeken', maar dit zal ongetwijfeld niet geaccrediteerd kunnen worden. Voor mij is het wel zinvol, omdat hier mijn leerpunt ligt.
- Informeel leren leek mij een goede optie, omdat veel in de praktijk wordt geleerd. Een ervaring rijker en een illusie armer door het falende systeem noem ik de volgende punten:
= te weinig interactie binnen de platforms Birdy en Curatr
= te weinig reactie vanuit schoolleidersregister op stellingen, discussies, themascan e.d.
= te weinig mogelijkheden om een fout te herstellen
= te lang wachten op een afspraak (het heeft bij mij 5 maanden geduurd)
= te weinig aanmeldingen (juni 2016 waren wij nr. 10, 11 en 12, terwijl vanaf 2013 het schoolleidersregister al in de lucht is)
= te veel focus op een methode: 'de ladder der gevolgtrekking', waarbij er meer naar de methode dan naar het geleerde gekeken werd, dit werkt heel frusterend
= veel te lange sessie van 5 uur op een plek die ver weg was (uur reistijd)
= te veel voorbereiding om ook te moeten verdiepen in alle documenten van twee andere schoolleiders
= direct de volgende dag een beoordeling schrijven en wanneer dit niet goed "navolgbaar" was en er niet goed te lezen was dat de betreffende schoolleider een "substantiële ontwikkeling" had doorgemaakt, werd deze afgekeurd. Beide termen zijn nietszeggend, maar ik kreeg het wel terug.
Kortom: De informele route is voor mij geen aangename inspirerende weg geweest om mezelf verder te ontwikkelen, het remt af en het frustreert. Dat is volgens mij niet de bedoeling.

Mijn conclusie:

Dit is niet de goede manier om te zorgen dat schoolleiders en straks ook leraren zich gaan professionaliseren. Wij zijn al gekwalificeerd. Houd het enthousiasme van die schoolleider vast. Elke schoolleider en elke leerkracht heeft andere dingen nodig en leert op andere manieren. Dat je moet bijblijven en moet blijven ontwikkelen, reflecteren op eigen handelen, doelen stellen en evalueren lijkt me niet meer dan logisch. De vraag is hoe en of we dit in een keurslijf moet gieten.

Schoolleiders beoordelen leraren. Bestuurders beoordelen schoolleiders. Laten we daar de ontwikkelingen in meenemen. Bereken dit niet door het aantal uren, aantal thema's of aantal masters, maar bekijk per persoon wat iemand nodig heeft en ga daarmee aan de slag. De een zal dit doen door een cursus op locatie, de ander via een platform en een derde door ervaringen te delen in directieberaad. Ook worden er door veel scholen en directies gezamenlijke onderwerpen aangepakt. Is dit niet gewoon genoeg?

Laten we stoppen met elkaar te blijven controleren en pak zelf je eigen verantwoording. Zo niet, dan wacht er een gesprek met je meerdere.

Tot slot:

Ik heb een hoop energie en enthousiasme in me om van de school een fijne plek voor leerlingen te maken en leerkrachten een prettige werkplek te geven. Leren van elkaar. Doelen stellen en zorgen dat we ons blijven ontwikkelen. Dit gaat samen met vele andere zaken die belangrijk zijn binnen het basisonderwijs. Denk breed en focus op bepaalde ambities. Dan houd je jezelf en de hele organisatie in een flow. We gaan ervoor, ik heb daar echt geen schoolleidersregister voor nodig.