Balans

Balans  is een bepaald evenwicht. In een bekende reclame van een zuivelproduct wordt dit op het gebied van eten mooi in beeld gebracht door een pak zuivel te balanceren.

De nadruk op de vakken lezen, taal en rekenen is goed. Resultaten schieten omlaag. De professionals zijn  wellicht niet goed meer op de hoogte. De kennis gaat achteruit. Nederland staat nu ergens op de 10de plaats in de wereld als het gaat om de kennis.
De balans is opgemaakt. Het evenwicht is zoek. Resultaten op het gebied lezen, taal en rekenen blijven achter. Daar moet natuurlijk actie op worden ondernomen. vZeker als je kijkt naar de kennis t.o.v. andere landen. Nederland zakt naar een tiende plaats. Dat kan niet. Nederland doet het slecht.
Is dat zo? Doen wij het slecht? Dat is de vraag. De balans van kennis en vaardigheden ligt nu meer op de vaardigheden. Is Nederland niet veel mondiger geworden door de nadruk op de spreektaal te richten? Zijn we met z'n allen door de komst van allerlei digitale media niet communicatiever geworden?
Er worden presentaties gemaakt, mondelinge contacten gelegd, digitale connecties gelegd en meer gediscussieerd dan vroeger.
Toch is het goed om de golfbeweging nu weer even te verleggen en de kennis van lezen, taal en rekenen onder de aandacht te brengen. Want als die lees-, taal en rekenresultaten naar beneden gaan, gaat straks ook communicatie achteruit, de relaties tussen mensen kunnen hierdoor verstoord raken en zo kunnen er andere problemen ontstaan m.b.t. vaardigheden op het sociale of creatieve vlak.
Betekent niet dat we aan de sociale, muzikale, creatieve, digitale kant niets meer moeten doen. Je kunt deze dingen combineren. De balans moet weer even worden gevonden om de resultaten van de kennisgebieden niet verder te laten dalen en zelfs omhoog te brengen, maar wel zo dat ook de sociale vaardigheden, de creativiteit, de muzikaliteit, de motoriek en de computervaardigheden het niet moeten ontgelden.
Hoe mooi kan onderwijs zijn, door het lezen en cooperatief leren te combineren, door rekenen te laten oefenen op de computer, door muziek en taal met elkaar te verbinden of door met aardrijkskunde een project op te starten waarbij de sociale vaardigheden ook een aandeel hierin krijgen. Mogelijkheden genoeg. Maar we moeten het wel willen zien.
En, soms is het leren van iets weleens saai, neem bv. de tafels van vermenigvuldiging, maar ze zijn wel verdraaid handig en noodzakelijk om ook de verhoudingen, breuken en procenten te kunnen begrijpen en daardoor kun je ook weer beter je boodschappen doen, toch?

Vasthouden en loslaten

Wat willen wij onze kinderen leren? We laten ze dingen vasthouden, die we belangrijk vinden, we leren ze dingen los te laten, die ze moeten verwerken.
Welke dingen zijn belangrijk genoeg om vast te houden? Het allereerste begin is het gezicht van hun vader en moeder, lichamelijk contact in de vorm van een knuffel, maar ook de tafels van vermenigvuldiging. Allemaal dingen die we letterlijk of figuurlijk vasthouden. Zo houden we ons ook vast aan tradities, gewoontes die al van generatie op generatie doorgaan. Neem nu bijvoorbeeld het nieuwjaarsconcert uit Wenen, waar overigens nu ook vrouwen aan mee mogen doen in een nieuw kostuum (lijkt een beetje op de mannenkostuums, maar OK), waar onze ouders ook al naar keken. Wij zetten het op nieuwjaarsdag toch weer aan. Maar ook het schansspringen vanuit die Duitse plaats met die prachtige maar moeilijke naam: Garmisch Partenkitchen. Ik weet niet of ik het goed heb gespeld, maar ook dat zijn dingen die we onze kinderen laten vasthouden en meegeven.
Zijn er dan ook nog dingen die we los moeten laten? Jazeker. De snelle digitale tijd leert ons, dat we oude apparaten moeten loslaten. En als we dit zelf niet doen, leren onze kinderen wel aan ons dat we die ouderwetse dingen niet meer moeten gebruiken. Zo worden we door onze kinderen gedwongen dingen los te laten, maar andersom komt het ook voor. Wij leren onze kinderen om te gaan met nare gebeurtenissen. Niet om ze te vergeten, maar om ze los te laten, zodat je weer verder kunt. Herinneringen mogen behouden blijven. Met name die mooie, ontroerende, fantastische, rendabele, groeiende, warme, liefdevolle en gezonde herinneringen. Andere nare of verdrietige ervaringen moet je loslaten, maar niet voordat je er er toch iets van meeneemt om er iets van te leren.
Je neemt al deze dingen mee als bagage voor je verdere verloop in het leven. Je leert, het inspireert, het motiveert, het verandert je en het maakt iets in je wakker.
Dus houd vast aan die dingen die jij belangrijk vindt, maar laat los waar je iets anders mee wilt. Dat leren wij onze kinderen. Succes het komende jaar! 

Beste wensen

Iedereen wenst elkaar de beste wensen voor het nieuwe jaar. Elk jaar opnieuw doen we daar weer aan mee. Waarom doen we dat eigenlijk? Wensen we op andere momenten elkaar niet het beste? Is het een soort felicitatie, dat we weer een jaar hebben overleefd? Is het een vorm van gedag zeggen rond Oud & Nieuw? Een stukje communicatie in deze virtuele wereld?

Een en al onduidelijkheid. Maar ja, wat geeft het, als de bedoelingen goed zijn, je er niemand kwaad mee doet, elkaar ontmoet op een nieuwjaarsreceptie en dat leuke kaartje weer ontvangt van een verre tante?

Gisteren zei mijn dochter nog in de bioscoop, dat ze het vroeger altijd zo spannend vond om naar de bioscoop te gaan. Datzelfde gevoel had ik bij Oud & Nieuw ook altijd. Het is toch altijd even een bijzonder moment. Het is net als bij de viering van Sinterklaas met de paplepel ingegoten. Een bepaalde nostalgie naar boven halend, dat ieder jaar weer terugkeert.

Ook onze kinderen op school leren we - naast al het taal, lezen en rekenen - onder andere de vieringen van Sint, Kerst en Oud & Nieuw. Tradities die we ze willen meegeven. Mooie momenten om naar terug te kijken. Een stukje cultuur, die we ze niet willen onthouden.
Dan wil ik er toch aan mee blijven doen. Een stukje cultuur in ere houden, meedoen met een goede traditie en de communicatie tussen mensen in stand te houden. Stel dat niemand dit meer zou zeggen tegen elkaar.
De allerbeste wensen voor een mooi en gezond 2011!

Terugblikken en vooruitkijken

In deze tijd van het jaar, tussen Kerst en Oud&Nieuw is er een tijd gekomen om eens terug te kijken op het afgelopen jaar en vooruit te kijken naar wat komen gaat. Waar sta je? Wat is bereikt? Wat wil je nog? Hoe verder? Zit je op de goede plek?

Naar het onderwijs kijkende ligt er een lange tijd achter mij met hoogtepunten en dieptepunten. Om een positieve draai te geven aan de dingen die gebeuren, is het goed om te leren van de dieptepunten en te genieten van de hoogtepunten. Zo is het al jaren genieten van de reacties van kinderen. De onverwachte uitlatingen, de verbaasde gezichtjes, de warmte die zij zo puur kunnen uitstralen.

Toch wil je verder in het onderwijs en de verdieping ligt dan in Remedial Teaching, ICT, interne begeleiding. Zo ervaar ik dat onderwijs meer is, veel facetten heeft en zo een machtig mooie organisatie is, waar het natuurlijk blijft draaien om de kinderen. We willen die kinderen wat leren. En of dat nu taal, lezen of rekenen of juist een stukje creativiteit, muzikaliteit of sociale vaardigheden, het blijft een geheel aan kennis en vaardigheden, waarmee de kinderen straks een zelfstandig bestaan mee kunnen leiden.

Allemaal mooi, waar waar moet dit heen in 2011? Moeten wij de virtuele wereld als aanwinst beschouwen of is het intermenselijke contact veel belangrijker? De waarheid ligt in het midden en zal voor iedereen anders zijn. De een heeft een hekel aan de computer, een ander heeft juist nu de mogelijkheid om te communiceren. Maar eigenlijk kunnen we niet meer zonder.

Het is goed om de kennis nu weer even te richten op lezen, taal en rekenen, het zijn belangrijke vaardigheden, maar we moeten de balans in de gaten houden en oppassen dat we niet doorslaan naar alleen maar te kijken naar de opbrengsten. Ook voor de inspectie ligt hier het gevaar op de loer om scholen alleen maar te beoordelen naar de cijfers en de te meten resultaten. Goede contactuele eigenschappen zijn niet te meten. De sfeer in de school, het vertrouwen tussen leerkracht en leerling, het zicht op de derde wereld en gevoelens zijn allemaal belangrijke items van veiligheid en geborgenheid. Moeten we deze dingen dan allemaal maar in de ijskast leggen? Nee, dat lijkt me niet. Natuurlijk hoeft het niet altijd feest te zijn. Er moeten ook dingen gebeuren. Maar zeker een basisschool, het woord zegt het al, heeft de taak om een goede, gedegen, maar vooral ook veilige en warme basis mee te geven aan de kinderen in deze hectische en soms ingewikkelde tijd. Een mooi doel voor 2011.

Geluk

Wat is geluk? Het vinden van een klavertje vier? Het winnen van de Lotto? De laatste aanbieding in handen krijgen?
Wat betekent het als we gelukkig zijn? Liggen in de zon? Trouwen met je grootste liefde?
Geluk of gelukkig zijn kan worden omschreven als tevreden zijn met de huidige levensomstandigheden of met het leven zoals zich dat nu presenteert. Hierbij kunnen verschillende positieve emoties hun werk doen: vreugde, vredigheid, ontspannenheid, blijdschap, rust en vrolijkheid.
Wanneer voelen wij ons gelukkig of denken we dat we geluk hebben? En hoe lang kan het gevoel van geluk stand houden?
Het lijkt me moeilijk om constant een gevoel van geluk te ervaren. In het hele leven komen naast geluk, blijdschap, rust en liefde ook spanningen, teleurgesteldheid, boosheid, verdriet en andere emoties voor, waarbij we het geluk niet zodanig ervaren. Een prijs in de lotto winnen kan een moment van geluk opleveren, maar kan de volgende dag alweer verdwenen zijn.
Geluk heeft ook te maken met het tegenovergestelde van ongeluk. Wanneer je hebt ervaren dat je kachel stuk is, voel je het geluk als de kachel het wel doet. Wanneer je een miskraam hebt gehad, voel je het geluk nog harder binnenstromen als er uiteindelijk een kind op de wereld wordt gezet. Dat laatste geluk is een ander soort, een dieper geluk. Misschien wel het echte geluk?
De een zal geluk ook anders ervaren dan de ander. Een arme kerel, die een briefje van 20 euro vindt, is de koning te rijk en voelt zich heel gelukkig op dat moment. Iemand die rijk is, zal misschien blij zijn als hij een heel groot kerstpakket krijgt, maar misschien ook niet.
Op school kennen we ook vormen van geluk. Als iemand hard heeft geleerd voor een geschiedenisrepetitie en hij haalt een hoog cijfer, voel je je gelukkig. Toch is dit een ander gevoel van geluk als dat je een vriendje of een vriendinnetje hebt in de klas, die bij jou komt spelen of als je een feestje viert met meerdere vriendjes of vriendinnetjes. Maar ook het samen een school zijn met alle collega's en ouders is een vorm van geluk.
Het intermenselijke geluk lijkt meer waarde te hebben dan het materiele geluk. Het lijkt dieper te zitten en ook langer aan te houden. Is het dan andersom ook moeilijker? Ik denk het wel. Het kost dan ook tijd om dit weer een goede positieve kant op te buigen en misschien moet een kind of een leerkracht dan van school veranderen of van werkplek wisselen. Daar is niets mis mee. We zijn allemaal mensen. Allemaal mensen, die op zoek zijn naar een stukje geluk. En soms moet je dan echt geluk hebben met de plek waar je opgroeit, waar je werkt, waar je woont, wie je tegen komt en met wie je omgaat. Soms moet je ook op zoek gaan naar geluk, op zoek naar een andere plek, andere mensen, ander werk of een andere omgeving.
Als je geluk hebt, kun je geluk met elkaar delen. Dan heb je geluk met nog meer geluksgevoel. Samen die momenten delen, die fijn zijn, die gezelligheid geven, die grappig zijn en die warmte geven, maar ook samen het verdriet of nare ervaringen delen, dat geeft pas geluk. Geluk is samen, het tegenovergestelde van ongeluk.
Een gelukkig 2011!

Meer tijd voor tijd.

"Ik heb een tweede horloge gekocht om meer tijd te hebben, maar het werkte niet." Zo grapte onze oudste zoon laatst. Een ander reageerde met: "Ik heb mijn horloge stilgezet, maar dat werkte ook niet." Wat werkt dan wel?

Misschien moeten we denken aan de Engelse term "Quality Time". De tijd die je hebt moet men goed gebruiken. Dat ervaar je inderdaad wanneer je het druk hebt. Je tijd wordt beter ingedeeld. De minuten worden beter benut. En soms sta je ineens verrast dat er eind van de dag toch nog tijd over is voor iets leuks.

Maar is dat de oplossing? Als we alleen in "quality time" bezig zijn, ben je voortdurend planmatig bezig, is alles tot in detail geregisseerd en wordt elke seconde benut. Nu moet gezegd worden dat als je 112 belt elke seconde telt, dat wel, maar is dat altijd zo?

Als ik op vakantie ga of vakantie heb (zoals nu op dit moment) is niets heerlijker dan even lekker af te stappen van die "quality time", even de boel de boel te laten en je horloge bewust even in de badkamer te laten liggen. Heerlijk in een boek duiken, lekker naar een film kijken, even kletsen met de buurvrouw, een wandeling maken met de hond zonder steeds maar die klok in de gaten te hoeven houden om te kijken of de volgende afspraak zich alweer aandient. Dus ook het loslaten van tijd geeft je lucht, ruimte en diezelfde tijd. Tijd die anders benut wordt. Relaxte tijd dus. Tijd in de vorm van rust, eventjes geen haast en stress.

Het is dus eigenlijk niet zo eenvoudig om de 'goede' tijd te kunnen uitdrukken. Soms vliegt die tijd, vaak als het leuk is of als je het druk hebt. Soms kruipt de tijd voorbij, als je lang moet wachten, maar ook als je het minder druk hebt.

Misschien is de kracht van de tijd wel de balans van de tijdsbesteding. Soms kijk ik terug op een luie dag en denk ik "wat zonde", ik heb niets gedaan. Een andere keer denk je juist : "Wat heerlijk, ik ben lekker uitgerust, ontspannen en heb het daadwerkelijk los kunnen laten."

Ga dus maar niet te krampachtig om met de tijd. Plannen is OK, maar ontspannen en eventjes niet plannen is ook OK. Hollen voor de trein is prima, maar lekker de bus een keer missen en nog een kop cappuccino pakken is ook best, toch?

Kijk, meer tijd kunnen we niet creëren, maar je kunt de tijd die je hebt voor jezelf wel aangenamer maken. Zeg nooit: "Ik heb geen tijd." Die tijd kun je nemen. Maar je moet daarin wel keuzes maken. Succes en neem de tijd!

Tijd zat

In de vakantie heeft iedereen tijd zat. Kinderen hebben de tijd aan zichzelf, ze kunnen zelf bepalen wat ze doen en op welke tijd ze dat doen. Volwassenen hebben tijd over, omdat niet alles moet op een bepaalde tijd. Toch vliegt de tijd, als die minder gestructureerd is dan bijvoorbeeld tijdens een werkweek.

Het tijdsaspect kwam via een blog over tijd van mijn vriendin Esmeralda bij mij binnenvliegen. Het inspireerde tot het schrijven over tijd. Tijd is een abstract begrip wat je niet makkelijk kunt omvatten in een of enkele woorden. Trek daar nu maar even wat tijd voor uit.

Tijd gaat snel als dingen leuk zijn. Een gezellige middag samen met een vriendin koffie drinken bij de V&D is heel gezellig, we hadden een gezellige tijd. Maar je vergeet ook de tijd, omdat deze door diezelfde gezelligheid door je vingers schiet. Tijd tekort? Tijd vergeten. De tijd van hoe laat het is, zit dan even niet meer in het systeem.

Tijd kan ook lang duren. Als je moet wachten op een trein of bus en het is steenkoud buiten en als dan ook nog eens de trein niet op tijd komt, duurt het echt een tijd. Of, misschien nog een beter voorbeeld in deze tijd: Je staat in de file met dit winterse weer en het duurt een tijd (een eeuwigheid) voordat je (niet op tijd) op je werk aankomt.

Schrijvend en teruglezend over de tijd, kun je het woord tijd op verschillende manieren gebruiken.

- Iets duurt een tijd = iets duurt een poosje, een periode

- Op tijd = op de gestelde tijd die je ter plaatse moet zijn, tijpstip

- Tijd tekort, de tijd vliegt = figuurlijk gebruik van ruim begrip tijd die meer of minder lang duurt

- Tijd kan ook lang duren = tijd als zelfstandig naamwoord, de tijd

En zo kunnen we nog wel even doorgaan. Ook zijn er veel uitdrukkingen: 'Tijd heelt alle wonden', 'komt tijd komt raad', 'met tijd en wijlen', maar ook 'ik heb geen tijd'. Niet te vergeten de samengestelde woorden die je met tijd kunt maken: Kersttijd, wintertijd, mettertijd, tijdelijk, tijdspanne, overtijd, een tijdje, ten allen tijde, tijding, verleden tijd, tijdsaanduiding en ga zo maar door.

Hoe grijpbaar enerzijds het woord de tijd kan zijn, als je zegt dat de tijd 11 uur 's avonds is, zo ongrijpbaar is het als je zegt dat de tijd vliegt. Tijd gaat voorbij en de tijd van nu komt niet meer terug. Nu is straks alweer verleden tijd en morgen is toekomende tijd. Als je ouder bent lijkt de tijd harder te gaan. Kunnen we tijd dan beter overzien?

Geen tijd te verliezen dus. Neem de tijd en de rust om te genieten van deze tegenwoordige tijd, Kersttijd, de vakantietijd en uiteraard de tijd voor elkaar.

Vakantie

Het is kerstvakantie. Dit jaar valt de vakantie vroeg, zodat op 3 januari de school weer begint. Niet getreurd, we hebben immers 2 weken om bij te komen.

Op verjaardagen wordt er altijd wat schamper gekeken naar leerkrachten die zoveel vakantie hebben. Er wordt wat lacherig gedaan over de korte werkdagen. Bestempeld als niet echt werk en het bezighouden van kinderen.

De onderwijswereld is er echter een van pieken. Tijdens zo'n decembermaand worden er flink wat overuren gedraaid met het maken van rapporten, het houden van oudergesprekken, het organiseren van Sinterklaas en alle festiviteiten die de Kerst van hen vraagt.

Ook in andere 'rustige' tijden zijn er tijden van voorbereiding, nascholing, gesprekken, nakijken, klas op orde brengen en ga zo maar door. Natuurlijk is de een handiger dan de ander en zal de hoeveelheid tijd die je hiermee kwijt bent voor iedereen verschillend zijn. Maar neem van mij aan: een leerkracht is een prachtig beroep, maar wel een die fitheid en energie vergt, enthousiasme vraagt en waarin je jezelf voor 100% moet kunnen geven. Dan is zo'n vakantie hard nodig en welverdiend!

Helden

Kinderen kijken naar volwassenen, maar ook volwassenen kijken naar andere volwassenen. Iedereen heeft in een periode wel een held, waar hij naar kijkt. Dat kan zijn omdat je jaloers bent op diegene , omdat die iets heeft wat jij niet hebt, maar (beter nog) het kan ook zijn dat je ernaar kijkt om iets van diegene te leren.

Vroeger als kind van de basisschool(toen nog lagere school), keek ik naar mijn vader, waar ik elke zondag mee wandelde, maar ook naar mijn juf van klas 2 en 3 en later naar de meester van klas 4. Zij gaven mij iets mee, wat mijn leven waardevol heeft gevuld. Zij hebben mij geinspireerd om leerkracht te worden.

Mijn moeder heeft een belangrijke rol gespeeld, omdat zij altijd (en nog!) zo positief in het leven staat. Een warme vrouw, die nog altijd haar moedervleugels uitslaat. Ook dat wil ik doorgeven.

Als puber was ik gek op de voetballer Johnny Rep en de popgroep ABBA. Eerlijk gezegd heb ik daar niet zo heel veel van meegenomen. Het zijn helden die ver weg staan, maar misschien wel laten zien wat ze kunnen, een doorzettingsvermogen laten zien, ook bij tegenslag. Ze presenteren zichzelf.

Nog later heb ik opgekeken naar mijn zussen, de een ging naar de PA, de ander was verpleegster in de wijk. Ook mijn drie broers hebben me allemaal iets meegegeven, waarbij het schaakspel een extra dimensie heeft gegeven. Het plannen, het uitdenken, het nadenken en het plezier beleven van het spel met een ander. Zo begon mijn oudste broer (helaas 8 jaar geleden overleden) altijd met mij een voorsprong te geven bij het schaken met zijn 13 jaar jongere kleine zusje. Hij leverde zijn dame en twee torens in om zo een gelijkwaardiger spel te starten. Zelf deed ik dit later ook bij mijn eigen kinderen.

Weer later waren er collega's die als held fungeerden om steeds meer te leren. De een liet me zien hoe je effectiever les kon geven, de ander had een vertelkunst en weer een ander was zo enthousiast, dat je vanzelf wel blij werd om die als juf of meester te hebben.

Als ICT-er, RT-er en IB-er keek ik ook naar anderen. Hoe deden zij het? Wat kan ik hiervan leren? Hoe wil ik het zelf doen? Wat wil ik anders doen dan zij? Je zoekt zelf met de ervaringen van de anderen een zoektocht naar de doelen voor jezelf. Wat wil ik bereiken.

Tenslotte keek ik op de school in Waddinxveen en Boskoop ook steeds meer naar het management, waar ik veel van heb geleerd. Hoe rustig en vol overgave zij een school konden leiden. Ook daarin kijk je dingen af van anderen, bekijk je of en welke dingen ik prettig vindt, bedenk je hoe je zelf wilt zijn en kan ik nu beginnen met een invulling als startende leidinggevende.

Ook nu kijk ik nog af bij andere leidinggevende. Hoe geven zij vorm aan de school die ze leiden? Hoe wil ik de school mijn school laten worden? Hoe kan ik mijn enthousiasme overdragen? Prachtig hoe dit allemaal zijn vorm krijgt door al die helden, die in mijn levensweg een rol hebben gespeeld. Bedankt helden!

Misschien zal ik in de toekomst (of nu al?) een held zijn voor anderen?

Jongleren = jong leren

Een artikel in de Trouw vanmorgen trok mijn aandacht. Het ging over de "vijfjescultuur". Kinderen hebben tegenwoordig de neiging om de kennis met een korreltje zout te nemen; met een vijfje of een minimaal zesje zijn ze tevreden. Zijn ze dan lui? Willen ze niet? Of moeten we dit toch anders benaderen?

Wanneer ze andere interesses hebben, zijn ze dan lui? Zijn ze niet gemotiveerd? Of moeten wij als onderwijzend Nederland hierop inspringen?

Onze zoon zit momenteel op de HALO. Daar moeten ze ook kunnen jongleren. Samen met zijn vriendin staat hij regelmatig te oefenen met drie ballen midden in de kamer, kijkend naar het DVDtje dat erbij hoort om te kijken hoe ze dat onder de knie krijgen(rare plek). Oefening baart kunst! En dat doen ze dan ook trouw.

Het gaat natuurlijk allemaal razendsnel met de digitale ontwikkelingen. Kinderen weten vaak meer dan volwassenen op dat gebied. Ze zijn flexibeler om al die veranderingen op te pakken en aan te kunnen.

Toch ben ik van mening dat er een bepaalde basis moet zijn om ook daadwerkelijk mee te kunnen rennen in deze snelveranderende maatschappij. Er is natuurlijk ook een hele hype rondom het opbrengst gericht werken. Ik weet dat dit niet moet doorslaan naar de andere kant en de sociale en creatieve aspecten mogen niet vergeten worden. Toch is het goed om een een bepaalde basis te hebben. Neem nu bijvoorbeeld uitdrukkingen in de Nederlandse taal, handig kunnen rekenen met procenten en bepaalde mondelinge en schriftelijke taalvaardigheid. Ze zijn nodig om straks volwaardig mee te kunnen draaien in onze maatschappij. En jonge kinderen kunnen nog veel in zich opnemen, ze zijn ontvankelijk voor veel nieuwe dingen. Het zorgt ervoor dat ze sterk staan, weten waar ze het over hebben en zo met alle andere bagage die ze meenemen goed kunt deelnemen als burger.

Maar is een vijfjes- of zesjescultuur echt erg? Of moeten we de eisen iets opkrikken, zodat ze harder moeten werken om die 5 of 6 te kunnen halen? Lastige kwestie, want er zijn ook kinderen die zich hiervoor drie slagen in de rondte werken om uiteindelijk die 5 of 6 te halen. Die ontnemen wij misschien weer kansen om verder te komen.

Over een ding zijn we het denk ik wel eens: De jeugd van tegenwoordig is niet lui of ongemotiveerd, ze hebben andere interesses, komen met andere dingen in aanraking en maken andere keuzes. Maar er geldt voor alle onderwijsleermomenten nog altijd: Jong geleerd is oud gedaan en oefening baart kunst.